Słup drewniany w gruncie czy na stopie? Trwałość i rozwiązania detali

Dlaczego sposób posadowienia słupa drewnianego decyduje o jego trwałości

Kluczowy problem: drewno kontra wilgoć z gruntu

Drewno samo w sobie może być bardzo trwałe, ale tylko wtedy, gdy jest odseparowane od stałej wilgoci i ma możliwość wysychania. Kontakt drewna z gruntem to połączenie kilku niekorzystnych zjawisk: podciągania kapilarnego wody, braku przewiewu, zmiennych temperatur oraz obecności grzybów i owadów. Dlatego pytanie, czy lepiej osadzić słup drewniany w gruncie czy na stopie betonowej, w praktyce sprowadza się do zarządzania wilgocią i ruchem konstrukcji.

Wilgotny grunt działa na drewno jak gąbka: woda wędruje do góry wzdłuż włókien, a przy braku możliwości odparowania utrzymuje się w strefie przyziemia. Taki słup zaczyna gnić od środka, często niewidocznie, aż do momentu, kiedy konstrukcja traci nośność. Nawet najlepsze impregnaty tylko opóźniają ten proces, ale go nie eliminują.

Jeżeli słup przenosi wyłącznie małe obciążenia (np. lekka pergola ogrodowa), skutki degradacji drewna bywają mniej dramatyczne – wymiana słupa jest kłopotliwa, ale nie grozi katastrofą konstrukcyjną. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wspornikowych zadaszeń, tarasów, wiat garażowych czy małych mostków. Tam utrata nośności jednego słupa może pociągnąć za sobą łańcuchową reakcję i kosztowny remont.

Co tak naprawdę niszczy słup przy gruncie

Na trwałość słupa drewnianego w strefie przyziemia działa równocześnie kilka czynników. W praktyce nie wystarczy „zabezpieczyć drewna”, trzeba zrozumieć mechanizm jego niszczenia:

• Stała wilgoć – kontakt z gruntem nasyconym wodą, podciąganie kapilarne oraz woda rozbryzgowa (deszcz, śnieg, lód).
• Brak przewiewu – ograniczona możliwość wysychania drewna, szczególnie tam, gdzie słup „siedzi” w ciasnym otworze w betonie lub ziemi.
• Grzyby i pleśnie – rozwijają się przy wilgotności drewna powyżej ~20%, stopniowo rozkładając strukturę włókien.
• Owady techniczne drewna – korniki, spuszczele, kołatki ułatwiają penetrację wilgoci, dodatkowo osłabiając przekrój.
• Naprzemienne zamarzanie i rozmarzanie – mikropęknięcia, rozszczelnienia powłok ochronnych, woda napływa głębiej.

Jeżeli do tego dojdzie brak detali odprowadzających wodę (np. pozioma powierzchnia betonu pod słupem, brak spadków, brak odsączenia), degradacja przyspiesza. Dlatego w praktyce nie zadaje się pytania „czy drewno zgnije?”, tylko „jak szybko i czy konstrukcja wytrzyma zakładany okres użytkowania”.

Trwałość jako suma: materiał + detal + eksploatacja

Ostateczna trwałość słupa drewnianego zależy nie tylko od tego, czy stoi w gruncie czy na stopie. Składa się na nią kilka elementów:

• Gatunek drewna (świerk, sosna, modrzew, dąb, robinia) i jego naturalna odporność na wilgoć oraz grzyby.
• Jakość impregnacji – głęboka (ciśnieniowa) czy powierzchniowa, typ środka, liczba warstw, odświeżanie w trakcie użytkowania.
• Rozwiązanie detalu przy gruncie – stopa, kotwa, dystans od betonu, spadki, drenaż, możliwość wysychania.
• Warunki lokalne – rodzaj gruntu, poziom wód gruntowych, nasłonecznienie, osłonięcie konstrukcji.
• Konserwacja i serwis – kontrola spękań, odświeżanie powłok, usuwanie roślinności zatrzymującej wilgoć.

Dobre rozwiązanie detalu może „uratować” nawet przeciętny materiał, a zły detal zniszczy najlepsze drewno. Stąd tak ważny jest świadomy wybór: słup drewniany bezpośrednio w gruncie czy na stopie betonowej z kotwą stalową, a jeśli na stopie – to jakiej i jak zamocowanej.

Rodzaje obciążeń i klasy konstrukcji: kiedy ryzykować słup w gruncie

Klasy obciążeń w praktyce budowy z drewna

Nie każda konstrukcja wymaga tego samego poziomu bezpieczeństwa. Innych rozwiązań oczekuje się od pergoli na pnącza, a innych od wspornikowego zadaszenia tarasu przy domu. Wyróżnijmy praktycznie trzy grupy:

• Konstrukcje „rekreacyjne” – lekkie pergole, podpory do roślin, małe płotki, lekkie wiaty na drewno kominkowe.
• Konstrukcje użytkowe lekkie – tarasy, altany, wiaty śmietnikowe, zadaszenia wejść, ogrodzenia, carporty.
• Konstrukcje użytkowe cięższe – wiaty garażowe, zadaszenia dużych tarasów, pomosty, małe mostki piesze.

Im wyższa grupa, tym bardziej opłaca się inwestować w pewne i powtarzalne rozwiązania detali. W konstrukcjach rekreacyjnych można świadomie zaakceptować krótszą trwałość i prostsze metody (np. słup w gruncie z dobrą impregnacją), ale w tarasie czy wiacie garażowej lepiej nie oszczędzać na sposobie posadowienia.

Słup drewniany jako element nośny i usztywniający

Słupy w konstrukcjach są nie tylko podporami przenoszącymi obciążenia pionowe, ale często również elementami usztywniającymi. Prawidłowo zakotwiony słup stabilizuje całą ramę, przejmuje siły poziome od wiatru, chroni przed „bujaniem” konstrukcji. Jeżeli stopa betonowa lub kotwa są zbyt słabe, pojawiają się:

• odchylenia słupów od pionu,
• zarysowania i pęknięcia w miejscach połączeń,
• luzy, które z czasem rosną, bo woda i zanieczyszczenia wnikają w szczeliny.

Dobrze zaprojektowany detal stopy lub kotwy słupa musi przenieść zarówno siły dociskające (od ciężaru konstrukcji), jak i wyrywające (np. od podciśnienia wiatru na zadaszeniu) oraz poziome (próby „przesunięcia” słupa przez wiatr lub użytkowników). O tym często się zapomina, wylewając małą „stopkę” tylko pod pionowy nacisk, bez zbrojenia i wiązania ze słupem.

Kiedy w ogóle rozważać słup bezpośrednio w gruncie

Słup drewniany w gruncie to rozwiązanie ryzykowne, ale są sytuacje, w których – przy dobrej świadomości ograniczeń – może mieć sens. Przykłady:

• Prosta, lekka pergola do roślin, gdzie słupy można łatwo wymienić co kilka–kilkanaście lat.
• Tymczasowe ogrodzenie lub podpory, planowane na krótki okres użytkowania.
• Niewielkie konstrukcje w gruncie przepuszczalnym, na wyniesionym terenie, z szybkim odpływem wody.

W takich przypadkach można zastosować głęboką impregnację, dodatkowe tuleje ochronne i lokalny drenaż. Mimo to trzeba liczyć się z tym, że strefa przejścia słup–grunt będzie najsłabszym punktem całej konstrukcji. Dlatego przy wszystkim, co ma służyć dłużej, bezpieczniej i rozsądniej finansowo jest wybrać slup na stopie betonowej z odpowiednią kotwą.

Słup drewniany w gruncie – zalety, ryzyka i techniki przedłużania żywotności

Dlaczego w ogóle kusi, by wstawić słup w ziemię

Mocowanie słupa drewnianego bezpośrednio w gruncie ma kilka pozornych korzyści, które sprawiają, że rozwiązanie wydaje się atrakcyjne:

• Prosta technologia – wykop dziurę, wsadź słup, zasyp, ewentualnie zalej betonem.
• Niski koszt początkowy – brak dodatkowych kotew, mniej betonu, mniej zbrojenia, mniej robocizny.
• Naturalny wygląd – słup „wyrasta” z ziemi, bez widocznych stalowych elementów i betonowych stóp.
• Szybkość realizacji – często do wykonania wystarczą podstawowe narzędzia ogrodowe.

Te zalety mogą być jednak złudne. Po kilku latach okazuje się, że słup trzeba wymienić, a wtedy prace są znacznie bardziej uciążliwe. Trzeba odkopać fundament, zdemontować fragment konstrukcji, a czasem częściowo ją rozebrać. Taki remont niemal zawsze kosztuje więcej niż zrobienie trwałego mocowania na stopie od razu.

Gdzie słup w gruncie przegrywa z betonową stopą

W większości zastosowań słup osadzony bezpośrednio w gruncie ma kilka zasadniczych wad:

• Największa wilgotność w strefie przyziemia – drewno styka się z najsilniej zawilgoconą warstwą gruntu.
• Brak kontroli stanu technicznego – zgnilizna postępuje „od środka” i staje się widoczna dopiero w zaawansowanym stadium.
• Trudna wymiana słupa – konieczność głębokiego odkopywania, często podbijania konstrukcji, podpierania dachu lub stropu.
• Ryzyko nierównomiernego osiadania – grunt wokół słupa może się rozluźnić, wymyć, rozmarzać, co powoduje przechylanie konstrukcji.

Nawet w przypadku stosowania rur PCV, stalowych tulei czy otulin bitumicznych problem nie znika, a jedynie przesuwa się w inne miejsce – najczęściej w górną krawędź tulei, gdzie zbiera się wilgoć i zanieczyszczenia. Przy większych obciążeniach i konstrukcjach użytkowanych przez ludzi to wyraźnie zbyt słaby punkt.

Jak poprawnie osadzić słup drewniany w gruncie, jeśli już trzeba

Jeżeli projekt lub założenia inwestora wymuszają słup w gruncie (np. prosty płotek w ogrodzie lub konstrukcja tymczasowa), można wprowadzić kilka zasad, które zwiększą jego trwałość:

1. Wybór gatunku drewna
   • Lepsze: modrzew, dąb, robinia akacjowa – mają naturalną odporność na biodegradację.
   • Gorsze: świerk, jodła – wymagają bardzo dobrej impregnacji i krótszego czasu użytkowania.
2. Głęboka impregnacja
   • Impregnacja ciśnieniowa lub zanurzeniowa, szczególnie w strefie przyszłego kontaktu z gruntem.
   • Powłoka hydrofobowa, ale niecałkowicie szczelna, by umożliwić ewentualne odparowanie wilgoci.
3. Odsączający drenaż przy słupie
   • Dół nieco szerszy niż słup, na dnie podsypka z grubego żwiru lub tłucznia.
   • Zasypka wokół słupa z materiału przepuszczalnego, nie „błotnistego”.
4. Unikanie „korka” z betonu na szczycie
   • Jeżeli beton jest stosowany, nie wylewać go na równi z gruntem wokół słupa.
   • Ukształtować spadek od słupa na zewnątrz lub zostawić przestrzeń na odpływ wody.
5. Strefa ponad gruntem
   • Około 10–20 cm powyżej poziomu terenu zabezpieczyć dodatkową warstwą impregnatu.
   • Zapewnić odległość od roślin zatrzymujących wilgoć (pnącza, gęste krzewy).

Takie rozwiązania nie uczynią z słupa w gruncie konstrukcji „na całe życie”, ale mogą wydłużyć jego użytkowanie z kilku do kilkunastu lat. Mimo to przy tarasie czy wiacie, która ma stać dwie dekady, rozsądniejszą drogą jest dobry fundament punktowy i kotwa metalowa.

Słup na stopie betonowej – standard trwałej konstrukcji

Na czym polega przewaga stopy betonowej

Stopa betonowa pod słup drewniany pełni kilka funkcji jednocześnie:

• przenosi obciążenia z konstrukcji na grunt na odpowiedniej powierzchni, ograniczając osiadanie,
• stabilizuje słup w pionie i w poziomie (w połączeniu z kotwą),
• odseparowuje drewno od bezpośredniego kontaktu z wilgotnym gruntem,
• umożliwia kontrolę strefy przyziemia – drewno znajduje się powyżej poziomu terenu.

Jak zaprojektować stopę betonową pod słup drewniany

Żeby stopa pod słup działała poprawnie, trzeba dopasować jej wymiar i głębokość do obciążenia oraz rodzaju gruntu. Schemat „wiadro betonu z marketu” sprawdza się co najwyżej przy lekkiej pergoli. Przy tarasie, wiacie czy pomostach warto chwilę policzyć, a przynajmniej przyjąć rozsądne minimum.

• Głębokość posadowienia
  • W konstrukcjach użytkowych dolna krawędź stopy powinna zejść poniżej strefy przemarzania (lokalnie zwykle 80–120 cm).
  • Przy lekkich, nieosłoniętych konstrukcjach rekreacyjnych można czasem przyjąć mniejszą głębokość, ale ryzyko „podnoszenia” przez mróz rośnie.
• Wymiary w planie
  • Dla tarasu czy wiaty typowe są stopy o bokach 30–40 cm, przy większych rozpiętościach lub słabym gruncie odpowiednio większe.
  • Pod słupy narożne i te przenoszące największe obciążenia sensownie jest dać stopę szerszą niż pod słupy pośrednie.
• Jakość betonu i zbrojenie
  • Beton klasy przynajmniej C16/20, zagęszczony (prętem lub wibratorem), bez dużych „gniazd” powietrza.
  • Proste zbrojenie z 4–6 prętów pionowych połączonych strzemionami znacząco poprawia odporność na spękania i siły wyrywające.

W praktyce przydomowej częsta jest sytuacja: mała „stopka” 20×20×20 cm, bez zbrojenia, z wbitym przypadkowym prętem jako kotwą. Taka podstawa może wystarczyć pod lekki płotek, ale pod wiatę z ciężkim dachem z blachy czy dachówki bywa po prostu za słaba.

Rola kotwy metalowej – połączenie drewna z betonem

Kotwa pod słup drewniany to element, który łączy świat betonu ze światem drewna. Od jej typu i jakości montażu zależy nie tylko trwałość, ale i sztywność całej ramy. Nie jest to detal, na którym dobrze się „oszczędza”, zwłaszcza gdy słup pracuje w układzie bramowym lub ramowym.

Można wyróżnić kilka najczęściej spotykanych rodzajów kotew:

• Kotwy wbijane w grunt (szpic, „sztyca”)
  • To rozwiązanie półśrodka pomiędzy słupem w ziemi a pełną stopą betonową.
  • Sprawdza się przy lekkich ogrodzeniach czy pergolach, ale przy tarasie lub wiacie garażowej jest zbyt wiotkie i podatne na korozję.
• Kotwy przykręcane do istniejącego betonu
  • Stosowane wtedy, gdy płyta lub fundament już istnieją (np. słupy tarasu na gotowej płycie).
  • Wymagają dobrych kotew chemicznych lub rozporowych oraz betonu o odpowiedniej grubości i klasie.
• Kotwy z prętem zabetonowanym (typ „U”, „L”, „T” na szpilce)
  • Najpewniejszy wariant przy nowych stopach – pręt jest zatopiony w świeżym betonie, a część stalowa wyprowadzona ponad poziom stopy.
  • Zapewniają dobre przeniesienie sił wyrywających i poziomych, szczególnie przy prawidłowym zbrojeniu stopy.

Niezależnie od typu, drewno nie powinno „siadać” bezpośrednio na betonie. Między stopą a belką lub słupem musi pozostać dystans, który umożliwi przewietrzanie i odprowadzenie wody opadowej czy rozbryzgowej.

Jak wysoko unieść słup nad poziom terenu

Jednym z kluczowych detali jest strefa przejścia słupa przez poziom terenu. Nawet najlepsza kotwa traci sens, jeżeli drewno kończy się tuż nad błotem albo jest zasypane ściółką czy korą ogrodową.

• Dla tarasów, wiat i ogrodzeń użytkowych przyjmuje się zwykle minimum 10–15 cm prześwitu między drewnem a gotową nawierzchnią lub gruntem.
• Przy miejscach narażonych na rozbryzgi wody (okap dachu bez rynny, strefa podrynnowa) rozsądnie jest tę odległość zwiększyć.
• Należy unikać sytuacji, w której nasyp dekoracyjny (kora, żwir, rabata) w praktyce zasypuje kotwę i dolną część słupa.

W praktyce ogrodowej często po kilku latach teren podnosi się kolejnymi warstwami ziemi, ścieżek czy rabat. Dobrze jest to przewidzieć już na etapie projektu i od razu podnieść słupy wyżej, zamiast trzymać się „na styk” projektu 2–3 cm nad gruntem.

Dobór typu kotwy do rodzaju konstrukcji

Nie każda kotwa nadaje się do każdego rozwiązania. Przy całkiem innych obciążeniach pracuje słup od lekkiej pergoli, a przy innych – od wiaty garażowej z bramą i ciężkim zadaszeniem. W praktyce przydaje się prosty podział:

• Lekkie konstrukcje rekreacyjne
  • Kotwy regulowane, przykręcane do małych stóp betonowych (np. „H” z regulacją wysokości).
  • Dopuszczalne są również kotwy wbijane w grunt przy bardzo małych obciążeniach, ale z pełną świadomością ograniczeń.
• Tarasy i altany
  • Kotwy zabetonowane z szpilą, umożliwiające regulację w niewielkim zakresie (np. śruba regulacyjna pod słupem).
  • Przy istniejących płytach – kotwy przykręcane na śruby kotwiące lub kotwy chemiczne, z odpowiednim rozstawem i głębokością zakotwienia.
• Wiaty garażowe, konstrukcje cięższe
  • Masive kotwy stalowe z grubszego materiału, dobrze zabezpieczone antykorozyjnie, z prętem zakotwionym w zbrojonej stopie.
  • Rozwiązania katalogowe producentów systemowych (np. systemowe buty słupowe) z określoną nośnością i schematem montażu.

Istotne jest nie tylko przeniesienie nacisku w dół, ale też zamocowanie słupa w kierunku poziomym. Kotwy o zbyt małym „ramieniu” stalowym, cienkie blaszki czy pojedyncze śruby wkręcone z boku często działają dobrze tylko na początku, a po kilku sezonach potrafią „wybić się” w miększym drewnie.

Typowe błędy przy wykonywaniu stóp i kotew

Problemy z trwałością słupów nie biorą się zwykle z jednego dużego błędu, ale z kilku małych zaniedbań, które razem tworzą słaby punkt. W codziennej praktyce powtarza się kilka schematów:

• Zbyt mała stopa pod ciężką konstrukcję – oszczędność na betonie skutkuje późniejszym osiadaniem, przechyłami i pękaniem tarasu.
• Brak zbrojenia – niewielka ilość stali często ratuje stopę przed pęknięciem przy silniejszym wietrze czy uderzeniu (np. samochodu w słup wiaty).
• Zabetonowanie słupa w stopie – drewno „uduszone” w betonie, bez możliwości schnięcia, gnije w miejscu największych naprężeń.
• Kotwa zbyt nisko lub za głęboko
  • Zbyt nisko – drewno prawie dotyka gruntu, łapie wodę i trudno je skontrolować.
  • Zbyt głęboko – stalowa część kotwy jest w wodzie stojącej na stopie, co przyspiesza korozję.
• Niewłaściwe wkręty i śruby – montaż kotew czarnymi wkrętami do drewna zamiast ocynkowanych lub nierdzewnych skraca ich żywotność o lata.

Najwięcej kłopotów przysparza połączenie: mała „łata” jako słup, cienka kotwa skręcana dwoma wkrętami i brak usztywnień w płaszczyźnie ramy. Konstrukcja początkowo stoi prosto, ale po pierwszej wichurze pojawiają się odchylenia, których z czasem nie da się już łatwo skorygować.

Detale odprowadzenia wody wokół stóp

Stopy betonowe oraz okolice kotew często stają się miejscem gromadzenia wody. Wystarczy kilka drobnych zabiegów, aby ograniczyć zawilgocenie drewna i stali:

• Spadki od słupa na zewnątrz – górna powierzchnia stopy lub płyty powinna mieć delikatny spadek, by woda nie stała pod kotwą.
• Warstwa separacyjna – cienka warstwa żywicy, hydroizolacji mineralnej lub masy bitumicznej na wierzchu stopy ogranicza podciąganie wilgoci.
• Odpowiednie wykończenie nawierzchni – nie prowadzić opaski z kostki czy płytek tak, by woda z całego tarasu spływała dokładnie pod słup.
• Unikanie „kieszeni” przy słupie – przy wykańczaniu deską tarasową zostawić szczeliny wentylacyjne i odpływowe, a nie „opierać” deski o słup na styk.

Przy drewnianych tarasach podniesionych kilkanaście centymetrów nad grunt często brakuje jakiejkolwiek wentylacji pod spodem. Drewno w strefie przyziemia wysycha wtedy tygodniami. Prosty zabieg – zapewnienie kilku otworów wentylacyjnych w obudowie cokołu – wyraźnie poprawia warunki pracy słupów i belek.

Przykładowe rozwiązania detali dla różnych konstrukcji

Dobór szczegółów mocowania słupa do stopy zależy od funkcji obiektu. W praktyce dobrze sprawdzają się powtarzalne „schematy”, które można stosować niemal w ciemno, oczywiście po dostosowaniu wymiarów.

• Taras przydomowy z zadaszeniem
  • Stopy punktowe zbrojone, posadowione poniżej przemarzania.
  • Kotwy z szpilą zabetonowaną na etapie wylewania, słup unoszony min. 10–15 cm nad poziom tarasu.
  • Dodatkowe stężenia ukośne między słupami a belką zadaszenia – aby nie wszystko „spinało się” tylko na kotwie.
• Wiaty śmietnikowe, lekkie zadaszenia wejść
  • Stopy o nieco mniejszej powierzchni, ale również zbrojone.
  • Kotwy przykręcane do małych fundamentów lub do płyty, z możliwością regulacji wysokości.
  • Słupy odseparowane od ścian budynku – inaczej przenoszą zawilgocenie i ruchy konstrukcji.
• Wiaty garażowe i carporty
  • Większe stopy z pełnym zbrojeniem i mocnym wiązaniem z wieńcem lub belkami fundamentowymi.
  • Systemowe kotwy stalowe o zweryfikowanej nośności, montowane na szpilach lub kotwach chemicznych.
  • Dodatkowe usztywnienia w płaszczyznach ram (stężenia, ściany sztywne), aby słupy nie przenosiły całego „bujania” na kotwy.

Konserwacja i kontrola strefy przyziemia

Nawet najlepiej zaprojektowana stopa betonowa i kotwa nie zwalniają z okresowej kontroli. Drewniane słupy pracują w zmiennych warunkach wilgotności, co powoduje ruchy, pęknięcia i lokalne uszkodzenia powłok.

• Okresowy przegląd
  • Raz na sezon obejrzeć strefę przyziemia, usunąć zalegającą ziemię, liście, ściółkę przy kotwach.
  • Sprawdzić, czy nie pojawiły się rysy, rozwarstwienia lub przebarwienia drewna w dolnych 20–30 cm słupa.
• Uzupełnianie impregnacji
  • Po kilku latach od montażu sensowne jest punktowe odświeżenie impregnacji właśnie w dolnej części słupa.
  • Przy konstrukcjach mocno obciążonych warunkami atmosferycznymi (wiaty, pomosty) zabieg powtarza się częściej.
• Korekty wysokości i prostowania
  • Niektóre kotwy regulowane pozwalają na delikatne podniesienie lub skorygowanie pionu słupa po pierwszych latach pracy.
  • Lepiej wykorzystać tę możliwość zanim drobne odchylenia przełożą się na pękanie poszycia, pokrycia dachu czy balustrad.

Porównanie trwałości: słup w gruncie kontra słup na stopie

Porównując oba rozwiązania, trzeba rozdzielić dwie kwestie: teoretyczną żywotność materiału i to, jak konstrukcja jest użytkowana w realnych warunkach.

• Słup stykający się z gruntem
  • Przy zwykłej impregnacji powierzchniowej, bez dodatkowych zabiegów – pierwsze poważne uszkodzenia biologiczne często pojawiają się już po kilku–kilkunastu latach.
  • Odcinek 5–15 cm powyżej i poniżej poziomu gruntu zazwyczaj jest najbardziej zniszczony – to tam drewno najdłużej trzyma wilgoć.
  • Naprawa wymaga odkopywania, podcinania, dorabiania łączników lub w skrajnym przypadku wymiany całego słupa.
• Słup na stopie i kotwie
  • Dobrze odizolowany od gruntu i okresowo doimpregnowany może pracować kilkadziesiąt lat, a uszkodzenia ograniczają się zwykle do pęknięć i problemów z powłoką malarską.
  • Kontrola jest łatwa – widać wszystko „gołym okiem” bez odkopywania.
  • Ewentualna wymiana słupa jest organizacyjnie prostsza, jeśli kotwa i stopa są w dobrym stanie.

W praktyce ogrodowych realizacji widać wyraźnie: tam, gdzie słup stoi bezpośrednio w grunc