Uczucie „sprężynowania” tarasu większość osób przypisuje deskowaniu, ale w praktyce problem najczęściej siedzi niżej – w legarach i podbudowie. Deski tarasowe rzadko same z siebie uginają się na tyle, by dawać efekt trampoliny. To legar pracuje jak belka: jeśli jest zbyt cienki, za rzadko ułożony albo oparty na zbyt dużych odstępach, zaczyna się uginać. Po kilku miesiącach, gdy drewno przeschnie, minimalnie się skręci albo punktowo osłabnie, ten efekt tylko się nasila.
Z zewnątrz taras wygląda na solidny – grube deski, ładne wkręty, wszystko wypoziomowane. Tymczasem pod spodem legary potrafią leżeć na kilku bloczkach „od święta”, a pomiędzy nimi tworzą się długie odcinki wiszącego w powietrzu drewna. Do tego dochodzi często zbyt duży rozstaw samych legarów, szczególnie pod deskami cienkimi lub kompozytowymi. W efekcie cała konstrukcja pracuje jak ława sprężynująca, a użytkownik ma wrażenie, że podłoga „pływa”.
Jeśli taras zaczął sprężynować dopiero po roku, najczęściej oznacza to, że na etapie montażu parametry były „na styk”. Na początku drewno było jeszcze wilgotne, miało pełny przekrój i sztywność. Z czasem się wysuszyło, lekko skręciło, a miejscami osiadła podsypka pod bloczkami. Konstrukcja straciła rezerwę sztywności i niedoskonałości montażu wyszły na wierzch.
Trzy najczęstsze błędy prowadzące do uginania tarasu
Sprężynowanie tarasu rzadko jest wynikiem jednego spektakularnego błędu. Zazwyczaj to suma kilku „drobiazgów”, które osobno by się wybroniły, ale razem tworzą tykającą bombę. Najczęściej spotykane problemy to:
Za mały przekrój legara w stosunku do rozpiętości i planowanego obciążenia.
Zbyt duży rozstaw podpór pod legarem (np. legar 45×70 mm leżący na bloczkach co 120–150 cm).
Za duży rozstaw legarów pod deskami, szczególnie przy deskach kompozytowych lub cienkim drewnie (np. deska 21 mm, a legary co 60 cm).
Do tego dochodzą kwestie dodatkowe: sztukowane legary bez podparcia na łączeniu, brak klinów poziomujących, podkładanie przypadkowych kawałków drewna zamiast odpowiednich podkładek oraz brak separacji legara od gruntu. Każdy z tych elementów trochę zmniejsza sztywność i stabilność. Po roku-dwóch ruchy są już wyraźnie odczuwalne pod stopą.
Jak objawia się źle dobrany legar w praktyce?
Przy dobrze dobranych legarach taras można obciążyć kilkoma osobami, stołem, krzesłami i nie ma prawa czuć się sprężynowania. Konstrukcja może minimalnie pracować, ale bez efektu „płyty gipsowej” pod stopami. Źle dobrane legary dają o sobie znać w kilku charakterystycznych sytuacjach:
Taras wyczuwalnie ugina się pomiędzy bloczkami – w środku przęsła legara.
Przy dynamicznym kroku (biegające dzieci, skaczący pies) czuć, że podłoga nie jest stabilna.
Przy stołach i cięższych meblach pojawia się odczuwalne „pływanie” tarasu podczas przesuwania krzeseł.
Z czasem zaczynają się mikropęknięcia wokół wkrętów w deskach – to sygnał, że deska pracuje więcej niż powinna, bo legar ją „niesie” zbyt rzadko lub sam się ugina.
Takie objawy wskazują wprost: coś jest nie tak z geometrią i sztywnością konstrukcji legarów. W kolejnych częściach znajdziesz konkretne wytyczne, jak dobrać legary tak, aby podobnego scenariusza uniknąć.
Jakie siły działają na legary tarasowe?
Obciążenie użytkowe – nie tylko ludzie na tarasie
Legary tarasowe przenoszą nie tylko ciężar własny desek, ale przede wszystkim obciążenie użytkowe. W praktyce to:
śnieg zalegający zimą, jeśli taras nie jest zadaszony.
Dla uproszczenia przyjmuje się, że taras powinien bez problemu przenosić obciążenie rzędu 200–250 kg/m² (to wartości stosowane dla balkonów i tarasów w budownictwie mieszkaniowym). Do tego dochodzi ciężar własny desek, legarów i ewentualnej podkonstrukcji. Oznacza to, że legary nie mogą być dobierane „na oko”, tylko jako element nośny, który przenosi realne obciążenia, a nie jedynie „leży pod deskami”.
Długość przęsła i ugięcie – fizyki nie da się oszukać
Legar pracuje jak belka podparta co pewien odstęp (bloczek, stopa fundamentowa, mur). Im większa odległość między podporami, tym większe ugięcie przy tym samym przekroju i materiale. Dotyczy to zarówno drewna, jak i aluminium czy kompozytu. Doświadczenie z budów pokazuje, że:
sensowne przęsło dla legara drewnianego 45×70 mm to około 40–60 cm,
<lidla legara 60×80 mm można sobie pozwolić na przęsło 70–80 cm,
powyżej 1 m długości przęsła przy konstrukcji lekkiego tarasu ryzyko sprężynowania rośnie lawinowo.
Problem w tym, że wiele realizacji ma legary podparte rzadko, bo „szkoda bloczków” lub „przecież i tak to tylko taras”. To krótkowzroczne podejście. Nawet jeśli w dniu montażu wszystko wydaje się sztywne, po kilku sezonach ruchy będą coraz większe. Ugięcie kumuluje się: osiadanie bloczka, minimalne zgniecenie podkładek, wysychanie drewna i jego skurcz – efekt końcowy to kilka milimetrów ugięcia odczuwalnych pod stopą.
Rezerwa sztywności – dlaczego „na styk” to za mało
Taras to nie konstrukcja jednorazowa. Ma stać w słońcu, deszczu, mrozie przez kilkanaście lat. Drewno będzie się wysuszać, wilgotnieć, pracować. Dlatego legary powinny być dobrane tak, aby mieć zapas sztywności – konstrukcyjny bufor na błędy, starzenie się materiału i nieprzewidziane obciążenia. Jeśli w teorii coś „jeszcze się mieści w normie”, w praktyce warto przyjąć to jako minimum, a nie punkt docelowy.
Prosta zasada: jeśli masz wątpliwość, czy rozstaw podpór dla danego przekroju legara jest wystarczający, załóż o jedną podporę więcej na przęsło. Koszt dodatkowych bloczków lub stóp fundamentowych jest niewspółmiernie niższy niż późniejsze podbijanie tarasu od spodu, rozkręcanie desek i wzmacnianie konstrukcji.
Dobór materiału na legary: jakie drewno i czy tylko drewno?
Drewno na legary – gatunki i klasy, które mają sens
Najczęściej stosuje się legary z drewna iglastego: świerk, sosna, modrzew. Nie każdy materiał z tartaku nadaje się jednak na element nośny tarasu. Kluczowe jest:
klasa wytrzymałościowa – dla legarów dobrze celować w drewno klasy C24 lub wyżej (dla konstrukcji prostych dopuszcza się czasem C18, ale im lepsza klasa, tym większa przewidywalność),
brak dużych, luźnych sęków w strefach maksymalnego zginania (środek przęsła),
odpowiednia impregnacja ciśnieniowa lub zastosowanie drewna naturalnie trwalszego (np. modrzew syberyjski, dąb przy konstrukcjach bardziej „profi”).
Niedopuszczalne są legary z odpadu: popękane, z sinizną, z dużą ilością skrętów włókien czy – co gorsza – z miejscowymi zgniliznami. Taki materiał może trzymać się wizualnie, ale jego moduł sprężystości i wytrzymałość na zginanie będą dużo niższe. W efekcie legar będzie uginał się bardziej niż zakłada projektant-amator.
Aluminiowe i kompozytowe legary – kiedy warto je rozważyć?
Coraz częściej pod deskami kompozytowymi stosuje się legary aluminiowe lub kompozytowe. Ich zaletą jest większa stabilność wymiarowa, odporność na wilgoć i grzyby oraz przewidywalne parametry mechaniczne. Przy odpowiednio dobranym profilu aluminium pozwala na nieco większe rozpiętości między podporami bez ryzyka sprężynowania. Jednak:
profil aluminiowy musi być dobrany przez producenta systemu – nie każdy „ceownik z marketu” się sprawdzi,
konieczne jest zastosowanie przekładek akustycznych (gumowe/poliuretanowe podkładki) między aluminium a podłożem, aby uniknąć dzwonienia i przenoszenia drgań,
otwory montażowe powinny pozwalać na kompensację rozszerzalności termicznej (aluminium pracuje mocno w słońcu).
Legary kompozytowe z kolei są wygodne przy systemach jednolitego producenta: taras, legar, klipsy, wkręty. Zwykle producent podaje maksymalne rozstawy podpór i legarów. Trzymanie się górnych wartości z katalogu to proszenie się o sprężynowanie, dlatego przy samodzielnym montażu lepiej ustawić podpory gęściej niż w tabelce „max”.
Wilgotność i prostota przekroju – dwa często ignorowane aspekty
Drewno na legary powinno mieć kontrolowaną wilgotność. Legary z tartaku, świeże, „prosto z piły” mogą mieć ponad 25–30% wilgotności. Po położeniu na suchym, przewiewnym podłożu zaczną intensywnie wysychać, skręcać się, pękać. Ugięcia i skręcenia pojawiają się wtedy nie tylko pod obciążeniem, ale także jako skutek samego procesu schnięcia. Lepiej korzystać z drewna przynajmniej częściowo sezonowanego lub suszonego komorowo.
Druga rzecz to prosty, jednorodny przekrój. Legar powinien mieć możliwie równą wysokość na całej długości, bez „brzuszków”, zaciosów czy dorysowanych podcięć. Każde zwężenie przekroju w środku przęsła działa jak osłabienie belki – to tam będzie największe ugięcie. Jeśli już trzeba miejscowo podciąć legar (np. przy wejściu, przy progu), najlepiej robić to w strefach blisko podpór.
Źródło: Pexels | Autor: Michael Burrows
Przekrój legarów: jak dobrać wymiary do tarasu?
Typowe przekroje legarów drewnianych a rozpiętości
Poniżej zestawienie typowych przekrojów legarów drewnianych stosowanych pod tarasy oraz orientacyjnych maksymalnych rozstawów podpór, przy których nie powinno pojawiać się odczuwalne sprężynowanie (przy standardowym obciążeniu i poprawnym rozstawie legarów pod deskami):
Przekrój legara
Orientacyjny max. odstęp między podporami
Zastosowanie
40 × 60 mm
do 40 cm
małe tarasy, podest przydomowy, lekkie obciążenia
45 × 70 mm
40–60 cm
standardowe tarasy przydomowe, jeśli podpory są gęsto
60 × 80 mm
60–80 cm
większe tarasy, większe obciążenia, tarasy przydomowe z meblami
70 × 100 mm
80–100 cm
tarasy wyniesione, większe rozpiętości, części nad gruntem
Wartości powyżej są konserwatywne. Jeśli podbudowa jest słabo zagęszczona, grunt niepewny lub przewidujesz bardzo intensywne użytkowanie tarasu (częste imprezy, dużo ludzi na małej powierzchni), rozsądnie jest zmniejszyć rozstaw podpór o 10–20%.
Wysokość legara ma większe znaczenie niż jego szerokość
Przy zginaniu w pionie to głównie wysokość przekroju legara decyduje o jego sztywności. Innymi słowy: legar 45 × 90 mm ułożony „na sztorc” (wysokość 90 mm) będzie dużo sztywniejszy niż legar 90 × 45 mm ułożony płasko (wysokość 45 mm), choć oba mają podobną ilość drewna. Z tego powodu:
legary układa się na wyższym boku, a nie płasko,
jeśli dopuszcza na to wysokość konstrukcyjna tarasu, lepiej sięgnąć po wyższy przekrój niż grubszy „na szerokość”,
przy niskiej konstrukcji (np. taras na wylewce, minimalna wysokość) trzeba mocno zagęścić podpory, by zrekompensować mniejszą wysokość legara.
Rozstaw legarów pod deskami – drugi filar sztywności tarasu
Sam przekrój i podparcie legara to tylko część układanki. Drugim krytycznym parametrem jest rozstaw legarów pod deskami. Jeśli są rozstawione zbyt rzadko, deska będzie pracowała jak mała belka i zacznie sprężynować, nawet gdy legary są sztywne.
Producenci desek zazwyczaj podają maksymalny dopuszczalny rozstaw osiowy legarów – dla desek drewnianych typowo 40–60 cm, dla kompozytów często 30–40 cm. Kilka praktycznych zasad:
dla desek drewnianych 21–28 mm grubości bezpieczny rozstaw to 40–50 cm,
dla wąskich lub cieńszych desek lepiej zejść do 35–40 cm,
przy kompozytach nie wychodzić ponad to, co przewidział producent; górne granice z katalogu traktować ostrożnie,
w strefach większego obciążenia (przy stołach, jacuzzi, wejściach) można zagęścić legary o 10–15 cm względem reszty tarasu.
Dobrym testem jest „próba skoku” na surowej konstrukcji: deski już leżą, ale jeszcze nie są wszystkie przykręcone. Jeśli przy dynamicznym obciążeniu (zeskok z niewielkiej wysokości) czuć wyraźne wybicie deski między legarami, rozstaw jest na granicy i lepiej dodać legar.
Układanie legarów względem desek – kierunek i wiązanie konstrukcji
Deski zawsze układa się prostopadle do legarów. To banał, ale z tego wynika kilka konsekwencji, o których łatwo zapomnieć:
legary powinny tworzyć równoległą siatkę, bez „uciekania” jednej osi względem drugiej – każdy większy skos powoduje, że deska w pewnym miejscu znajdzie się praktycznie „w powietrzu”,
w miejscach łączenia desek na długości potrzebne są podwójne legary (dwa legary obok siebie, tak by każda deska łapała swoją połówkę),
łączenia legarów (na długości) dobrze jest przesuwać względem siebie – nie robić wszystkich złącz w jednej linii, tylko „mijankowo”.
Dodatkowym sposobem usztywnienia tarasu jest stosowanie stężeń, czyli krótkich odcinków drewna łączących legary poprzecznie. Najczęściej robi się to:
przy krawędziach tarasu – aby legary nie „chodziły” na boki,
w długich polach bez podpór bocznych – dla wytłumienia bocznych drgań.
Prosta kratownica z kilku poprzeczek potrafi wyraźnie poprawić odczuwalną sztywność całości, nawet jeśli przekroje legarów są dość lekkie.
Podparcie legarów: bloczki, stopki, podbudowa – jak nie osłabić dobrej konstrukcji
Nawet najlepszy legar nie pomoże, jeśli podpory pod nim będą się zapadać. „Sprężynowanie” po roku często wynika nie z samego drewna, tylko z pracującej podbudowy. Kluczowe elementy to:
nośne bloczki/stopy – betonowe elementy ustawione na wyrównanej warstwie, bez klinowania na przypadkowych kamykach czy kawałkach drewna,
równomierne rozłożenie podpór – brak „dziur” w środku pola, gdzie legar pracuje jak most nad przepaścią.
Częsty błąd: gęsto rozstawione bloczki przy ścianie domu i coraz rzadsze w stronę ogrodu. Po kilku latach grunt dalej od budynku osiada bardziej, bloczki „siadają”, a taras zaczyna się wyraźnie uginać przy brzegu. Lepiej od razu przyjąć jednolity, dość gęsty rozstaw podpór na całej powierzchni.
Przy tarasach na wylewce czy płycie betonowej problemem nie jest samo osiadanie, ale punktowe podparcie. Podkładki gumowe czy plastikowe pod legarem powinny mieć rozsądną powierzchnię, a nie być cienkim „patykiem” pod środkiem przekroju. Im większa powierzchnia styku, tym mniejsze miejscowe zgniecenie i mniejsze ryzyko pojawienia się „luźnych” punktów po sezonie.
Łączenie legarów i mocowanie do podłoża – sztywność nie tylko w pionie
Taras, który w pionie trzyma się nieźle, może być irytująco „miękki” w poziomie: chybotliwy, z lekką pracą konstrukcji przy chodzeniu czy przy balustradzie. Dużo zależy od tego, jak legary są ze sobą połączone i zakotwione.
Sprawdzone rozwiązania:
łączenie na zakładkę – przy łączeniu legarów na długości, jeden zachodzi na drugi na odcinku kilkudziesięciu centymetrów i obydwa są podparte na bloczku; takie miejsce trzeba skręcić kilkoma wkrętami konstrukcyjnymi,
kotwy do podłoża – na tarasach wyniesionych legary łączy się ze słupkami/stópami za pomocą stalowych kątowników i kotew, co ogranicza boczne ruchy całego rusztu,
wkręty konstrukcyjne zamiast cienkich wkrętów do drewna – mniejsza podatność na wypracowanie się połączeń.
Przykładowo: taras na słupach stalowych, gdzie legary tylko „leżą” na głowicach i nie są do nich przykręcone, przez pierwsze tygodnie może sprawiać wrażenie solidnego. Po kilku miesiącach, gdy drewno doschnie, a śruby lekko się poluzują, zaczyna być czuć lekkie szarpnięcie przy wchodzeniu – to właśnie efekt braku sztywnego związania elementów.
Taras wyjątkowo niski – jak zapewnić sztywność przy małej wysokości konstrukcji
Najtrudniejsza kategoria to tarasy o bardzo małej wysokości – np. na gotowej płycie betonowej, gdzie między wylewką a progiem drzwi jest 6–8 cm. Klasyczny legar 45 × 70 mm nie wejdzie, a oczekiwanie co do braku „sprężyny” jest takie samo.
W takich sytuacjach sprawdzają się inne podejścia:
zastosowanie niższych, ale gęsto podpartych legarów (np. 30–40 mm wysokości) z rozstawem podpór co 30–40 cm,
użycie legarów aluminiowych o płaskim profilu, opartych na regulowanych wspornikach, które przenoszą nacisk na większą powierzchnię,
układanie desek bezpośrednio na systemowych profilach kompozytowych/panelach z fabrycznymi „żebrami” nośnymi.
Wspólny mianownik: im niższy przekrój legara, tym gęstsza siatka podpór. Nie da się mieć jednocześnie bardzo niskiej konstrukcji i rzadkich podpór bez odczuwalnego ugięcia.
Deska też pracuje – wpływ grubości i rodzaju deski na odczuwalne ugięcie
Część osób skupia się wyłącznie na legarach, a źródło „sprężyny” leży w samej desce. Cieńsza, szeroka deska kompozytowa ugnie się mocniej niż grubsza, wąska deska z twardego drewna, nawet przy tym samym rozstawie legarów.
Jeśli taras ma być wyjątkowo solidny (np. pod ciężkimi donicami, grillem, jacuzzi), warto połączyć kilka rozwiązań:
deska drewniana o grubości minimum 25 mm, najlepiej z gatunku o wyższym module sprężystości (modrzew, dąb),
rozstaw legarów nie większy niż 40 cm osiowo,
zagęszczenie legarów w strefach dużych obciążeń – dodatkowe legary pod planowanym ustawieniem ciężkich elementów.
Przy kompozytach, szczególnie tych z pustą komorą w środku, rozstaw legarów musi być restrykcyjnie zgodny z zaleceniami producenta. Te deski są sztywne w ograniczonym zakresie – przekroczenie dopuszczalnego rozstawu potrafi dramatycznie zwiększyć ugięcie.
Najczęstsze błędy przy doborze legarów i jak ich uniknąć
Przewymiarowane deski, niedowymiarowane legary
Częsty obrazek: ładne, grube deski tarasowe, a pod spodem rzadko rozstawione, cienkie legarki z tartaku. Na początku wizualnie wszystko wygląda dobrze, ale po kilku sezonach wychodzi prawda – taras „pływa” pod nogami.
Bezpieczniej zrobić odwrotnie: solidniejszy ruszt i rozsądne deski. Dobrze zaprojektowana siatka legarów i podpór pozwala w przyszłości wymienić same deski bez obawy, że nowa okładzina wyciągnie na wierzch błędy w konstrukcji.
Osuszanie i skręcanie legarów – taras zmienia się z czasem
Drewno w pierwszych latach intensywnie zmienia wymiary. Jeśli legary są położone „na wcisk” na podpory, bez możliwości minimalnego ruchu i bez odpowiedniego ich skręcenia, po kilku latach mogą się lekko pofalować. To powoduje, że część desek zaczyna wisieć w powietrzu między jednym „garbem” legara a drugim.
Dlatego:
legary trzeba rozłożyć na podkładkach w sposób wyrównujący ich naturalne krzywizny,
w newralgicznych miejscach przykręcić do podpór/blaszek mocujących,
używać legarów możliwie prostych, a te z większym łukiem stosować jedynie tam, gdzie podparcie jest gęste.
„Pływające” końcówki i wsporniki bez podparcia
Projektując taras, kusi, by zostawić końcówki desek mocno wysunięte poza ostatni legar, aby uzyskać ładny „nawis”. 2–3 cm to jeszcze nic groźnego, ale 10–15 cm wolnego zwisu deski, pod którą nie ma legara, daje efekt trampoliny przy krawędzi.
Podobny problem dotyczy wsporników konstrukcyjnych – fragmentów tarasu wysuniętych poza podpory (np. mały balkon bez dodatkowych słupów). O ile w konstrukcjach projektowanych przez konstruktora można to rozwiązać obliczeniami i odpowiednim dozbrojeniem, o tyle w amatorskim tarasie lepiej takich wsporników unikać lub traktować je minimalnie, z bardzo gęstym podparciem.
Nieciągła konstrukcja przy łączeniu dwóch tarasów
Zdarza się rozbudowa istniejącego tarasu: do starej części dokładana jest nowa, o innym poziomie lub na innej podbudowie. Jeśli legary obu części nie są ze sobą związane, powstaje „szew”, na którym wszystko pracuje.
Najbezpieczniej jest wtedy:
wykonać wspólny, ciągły ruszt (stare legary spięte z nowymi, np. dodatkowymi poprzeczkami, płaskownikami lub łącznikami ciesielskimi),
zapewnić możliwie podobne podparcie – jeśli stary taras stoi na płycie, nowy fragment również oprzeć na czymś stabilnym, a nie na „luźnych” bloczkach w gruncie.
Różnica w sztywności podłoża po obu stronach połączenia prawie zawsze objawia się wyczuwalnym „przeskokiem” pod stopą.
Praktyczny schemat myślenia: od użytkowania do przekroju legara
Krok 1: określ, jak taras będzie realnie używany
Zamiast pytać ogólnie „czy legar 45×70 wystarczy”, lepiej zacząć od kilku prostych założeń:
ile osób będzie typowo korzystać z tarasu naraz (rodzina vs regularne większe spotkania),
czy pojawią się ciężkie elementy stałe – jacuzzi, piec ogrodowy, duże donice, masywne meble,
czy taras jest na gruncie, czy mocno wyniesiony (im wyżej, tym bardziej odczuwalne są drgania i chybotliwość).
Krok 2: dopasuj siatkę podpór i wysokość legarów
Mając w głowie realne obciążenia, łatwiej dobrać siatkę podpór. Dla przykładu:
mały taras przydomowy bez ciężkich elementów – legary 45×70 mm, podpory co 50–60 cm, rozstaw legarów pod deskami co 40 cm,
większy taras z masywnym stołem i częstymi spotkaniami – legary 60×80 lub 70×100 mm, podpory co 60–70 cm, rozstaw legarów 35–40 cm, lokalnie zagęszczony przy strefie stołu.
Druga sytuacja zużyje trochę więcej materiału na starcie, ale po latach odwdzięczy się brakiem „trampoliny” w miejscach, gdzie wszyscy najczęściej stoją.
Krok 3: wybierz materiał legarów i zabezpieczenie
Na koniec dobiera się materiał: drewno iglaste w klasie C24, modrzew, aluminium lub systemowy kompozyt. Dobrze zaplanowany przekrój i rozstaw podpór pozwalają wtedy skupić się na trwałości (impregnacja, taśmy na legary, przekładki) zamiast „ratować” sztywność przypadkowymi docięciami i doróbkami.
Źródło: Pexels | Autor: Julia Bataeva
Jak sprawdzić projekt „na sucho”, zanim wkręcisz pierwszą śrubę
Najtańszy etap budowy tarasu to kartka i ołówek. Już na tym poziomie można wychwycić potencjalną „sprężynę”, zanim stanie się faktem.
Dobrze jest zrobić prosty szkic z góry i z boku:
zaznaczyć kierunek desek i przewidywany rozstaw legarów,
narysować wszystkie podpory (bloczek, stopa, słup) i wymiar między nimi,
od razu dorysować strefy większych obciążeń – stół, ciężkie donice, grill, jacuzzi.
Potem warto przejść się po planowanym tarasie „w myślach” – gdzie wszyscy staną podczas imprezy, którą częścią dzieci będą biegać, gdzie zazwyczaj stawia się krzesła. Te miejsca wypada dodatkowo usztywnić:
zagęścić rozstaw podpór pod legarami,
dodać przekątne lub poprzeczki łączące legary,
zmniejszyć rozstaw samych legarów.
Przy większych tarasach dobrze działa prosta metoda „pól”: podzielić powierzchnię na mniejsze sektory (np. 2×3 m) i w każdym sprawdzić, czy siatka podpór nie rozjechała się gdzieś bardziej niż planowano. Błędy montażowe najczęściej wychodzą właśnie w jednym takim „polu”, które potem wyraźnie pracuje pod nogami.
Typowe przekroje i rozstawy – praktyczne punkty odniesienia
Dobór legarów da się liczyć, ale w budowie małych tarasów częściej korzysta się z gotowych, wypróbowanych układów. Poniższe zestawienia trzeba traktować jako punkty startowe, które dopasowuje się do konkretnej sytuacji na działce.
Taras na gruncie, na bloczkach betonowych
Przy tarasie opartej na bloczkach lub stopach betonowych, stojących na zagęszczonym gruncie:
legar z drewna C24: 45×70–80 mm,
rozstaw bloczków wzdłuż legara: 50–70 cm,
rozstaw legarów pod deską: 35–40 cm dla desek 24–28 mm,
dla desek kompozytowych – rozstaw zgodnie z kartą producenta, często 30–35 cm.
Przy takim układzie konstrukcja jest niska, ale jeszcze na tyle sztywna, że pojedyncze braki w podparciu można skorygować poprzeczkami.
Taras wyniesiony na słupkach lub konstrukcji stalowej
Im wyżej nad gruntem, tym mocniej czuć drgania. Dlatego przekroje i rozstawy trzeba „podkręcić”:
legar drewniany: 60×100 mm lub więcej, przy większych rozpiętościach nawet 80×140 mm,
odległość między słupami / podporami: zwykle maks. 150–180 cm, przy desce 24–28 mm,
rozstaw legarów: 35–40 cm, lokalnie gęściej przy krawędziach i wejściach.
Jeżeli całość stoi na ramie stalowej, legary drewniane można oprzeć gęściej, ale za to nieco niższe (np. 45×70 mm), pod warunkiem, że rama sama w sobie jest sztywna, a legary są do niej przykręcone, a nie tylko położone.
Konstrukcja mieszana: stal + drewno + kompozyt
Coraz częściej legary drewniane zastępuje się profilami stalowymi lub aluminiowymi, na których dopiero układa się legary pomocnicze (drewniane/kompozytowe) pod deski. Ten układ daje kilka plusów:
stalowa rama przenosi główne obciążenia i zapewnia sztywność całej konstrukcji,
legary „od deski” można robić niższe, gęściej rozstawione, bez ryzyka ugięć,
łatwiej zniwelować nierówności terenu i różnice poziomów.
Ryzyko „sprężyny” pojawia się tu wtedy, gdy rama stalowa ma zbyt duże pola bez stężeń (np. 3×3 m bez przekątnych) i nie jest usztywniona w poziomie. Konstrukcja działa wtedy jak huśtawka – nawet przy solidnych legarach pod deskami.
Detale montażowe, które najmocniej wpływają na odczucia pod stopą
Rodzaj i sposób mocowania desek do legarów
Nawet najlepsze legary nie pomogą, jeśli deska jest połączona z rusztem „na słowo honoru”. Słabym punktem bywa zwłaszcza montaż klipsami przy kompozytach i miękkim iglaku.
Kilka zasad, które ograniczają późniejsze ruchy:
zastosowanie wkrętów ze stali nierdzewnej o odpowiedniej długości (zwykle 2,5–3× grubość deski),
wstępne nawiercanie i pogłębianie otworów w desce drewnianej, by nie rozszczepiać włókien przy krawędzi,
unikanie mocowania zbyt blisko końca deski – minimalny odstęp to zwykle 2,5–3 cm od czoła,
przy desce kompozytowej – klipsy tylko systemowe, o deklarowanej wytrzymałości i zalecanym momencie dokręcenia.
Jeśli deska ma zbyt mało punktów mocowania albo wkręty „trzymają” tylko w 1/3 przekroju legara (bo reszta jest spróchniała lub przesiąknięta wodą), to w praktyce zaczyna ona działać jak mini-belka sprężysta, niezależnie od rusztu.
Taśmy, podkładki, gumy – wpływ przekładek na sztywność
Ochronne taśmy na legary, gumowe podkładki pod legary, maty tłumiące hałas – wszystkie te dodatki poprawiają trwałość i akustykę, ale wprowadzają też niewielką „sprężystość” na styku elementów.
Żeby nie przesadzić z miękkością:
podkładki gumowe stosować punktowo i cienkie (kilka mm) zamiast grubych, miękkich poduszek,
unikać układania legarów na warstwie sypkiej (kora, żwir bez stabilizacji, gruba geowłóknina z „fałdami”),
taśmy bitumiczne na wierzchu legara nie mają większego wpływu na ugięcie, dopóki legar leży stabilnie.
Czasem wystarczy usunąć zbyt miękką podkładkę spod kluczowego legara przy wejściu, by odczucie sprężynowania zmniejszyło się o połowę.
Drobne korekty podczas montażu
Rzadko który legar jest idealnie równy. Jeszcze na etapie układania rusztu można sporo zyskać:
ustawiać legary wypukłością do góry – pod obciążeniem „siądą” do linii prostej,
przy dłuższych odcinkach używać sznurka lub łaty, by wizualnie skontrolować linię legarów,
lokalne garby zbijać strugiem lub szlifierką, zamiast liczyć, że „deska to zgubi”.
Jeżeli w jednym miejscu legar ma wyraźny garb, a w sąsiednim lekką „dolinkę”, deska pracuje jak łuk między garbem a garbem, z pustką pośrodku. Wystarczy kilka takich miejsc, by cały taras sprawiał wrażenie sprężystego, choć materiału nie brakuje.
Źródło: Pexels | Autor: Max Vakhtbovych
Co zrobić, gdy taras już „sprężynuje” – możliwości naprawy
Diagnoza: gdzie naprawdę brakuje sztywności
Zanim w ruch pójdą dodatkowe słupki i wkręty, dobrze jest przeprowadzić prosty test „pod obciążeniem”. Dwie osoby w zupełności wystarczą:
jedna staje w miejscu, gdzie czuć ugięcie,
druga obserwuje od spodu, który legar i w którym miejscu najbardziej pracuje.
Często okazuje się, że problem leży nie w całym tarasie, ale w dwóch–trzech „polach” bez podparcia, źle spiętych legarach narożnych albo w jednym słupku, który osiadł kilka milimetrów.
Dodawanie podpór od spodu
Najskuteczniejsza metoda usztywnienia to po prostu zmniejszenie rozpiętości legarów. Jeśli jest dostęp pod tarasem, można:
dołożyć bloczki betonowe pod istniejące legary – na podsypce i z klinowaniem, aby legar położył się pełną powierzchnią,
w tarasach wyniesionych – dołożyć dodatkowe słupki drewniane lub stalowe pod miejscem największego ugięcia,
w razie potrzeby podnieść lekko fragment konstrukcji za pomocą podnośnika i dopiero wtedy podłożyć nową podporę.
Jeżeli problem wynika z osiadania pojedynczych słupków, czasami wystarczy skorygować ich wysokość (przez podszalowanie, podkładki lub wymianę stopy) i z powrotem dociągnąć śruby kotwiące konstrukcję.
Usztywnianie rusztu bez zmiany podparcia
Gdy nie ma dostępu od spodu (taras nisko nad gruntem, brak rewizji), pozostają metody „od góry”, po zdjęciu części desek:
dodać poprzeczne belki spinające legary w miejscach, gdzie najbardziej pracują,
połączyć sąsiednie legary płaskownikami stalowymi lub deską, tworząc z nich coś w rodzaju ramy,
zagęścić legary „wstawkami” między istniejące (np. dołożyć nowy legar między dwa stare, przykręcając go do desek i lokalnych podkładek).
Takie zabiegi tworzą z kilku „luźnych” belek jedną, współpracującą płytę, która mniej się ugina przy obciążeniu punktowym.
Wymiana lub wzmocnienie desek
Jeżeli podparcie jest poprawne, a mimo to taras sprężynuje, winne bywa zbyt cienkie poszycie. Są dwie drogi:
wymienić deski na grubsze i sztywniejsze (większa grubość, twardsze drewno, pełny kompozyt),
dołożyć legary tak, aby zmniejszyć rozstaw pod istniejącymi deskami.
Czasem opłaca się poświęcić część wysokości tarasu (np. zeszlifować minimalnie próg, zmienić stopień przy wyjściu), by uzyskać miejsce na dodatkowy, niższy legar i przestać walczyć z „trampoliną” na zawsze.
Różnice między legarami drewnianymi, aluminiowymi i kompozytowymi pod kątem sztywności
Drewno konstrukcyjne C24 – dobry standard, ale nie cudowne lekarstwo
Legary z certyfikowanego drewna konstrukcyjnego (np. C24) są przewidywalne: mają określony moduł sprężystości i nośność. Jednak:
mogą się skręcać przy nierównomiernym wysychaniu,
przy pełnym zawilgoceniu tracą częściowo sztywność do czasu ponownego wyschnięcia,
wymagają starannej ochrony przed wodą stojącą i kontaktem z gruntem.
Przy sensownym rozstawie i zabezpieczeniu sprawdzają się na większości tarasów, zwłaszcza na gruncie. Problem zaczyna się przy dużych rozpiętościach i wyniesieniu bez dodatkowych stężeń.
Legary aluminiowe – bardzo sztywne, ale wymagają dokładności
Aluminium w formie profili tarasowych ma dużą sztywność przy niewielkiej masie. W praktyce:
umożliwia niższe przekroje przy tej samej rozpiętości,
nie paczy się i nie zmienia wymiarów pod wpływem wilgoci,
wymaga precyzyjnego wypoziomowania podpór – każdy „dołek” czuć bardziej niż przy drewnie.
Na legarach aluminiowych często pracują deski kompozytowe. Jeżeli zastosuje się zalecany przez producenta rozstaw, a podpory będą ułożone gęsto i równo, ryzyko sprężynowania jest mniejsze niż przy klasycznym iglaku z marketu.
Systemowe legary kompozytowe są wygodne, bo zwykle są od razu dopasowane do desek danego producenta. Ich wada to niższy moduł sprężystości niż stali czy aluminium, a nawet dobrze wysuszonego drewna konstrukcyjnego.
Stąd dość rygorystyczne zalecenia producentów co do rozstawu podpór i legarów. Przy ich przekroczeniu ryzyko tarasu „na trampolinie” rośnie lawinowo. Jeśli inwestor chce większy rozstaw, trzeba przejść na sztywniejszy materiał legara lub grubszą deskę.
Kiedy opłaca się zainwestować „ponad normę” w legary
Nie zawsze trzeba maksymalnie usztywniać taras. Są jednak sytuacje, gdzie każda dodatkowa podpora szybko się „zwraca” w komforcie użytkowania:
wąskie, długie tarasy-balkony, gdzie ludzie chodzą zasadniczo po jednej „linii” – tu różnice w sztywności czuć wyjątkowo mocno,
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego mój taras drewniany zaczął sprężynować po roku?
Najczęściej przyczyną jest zbyt słaba konstrukcja legarów i podpór, która na początku „trzymała się” tylko dlatego, że drewno było jeszcze wilgotne i sztywniejsze. Po kilku miesiącach legary przesychają, lekko się skręcają, a podsypka pod bloczkami może osiąść, przez co konstrukcja traci sztywność.
Z zewnątrz taras może wyglądać solidnie, ale jeśli legary są oparte na zbyt rzadko rozstawionych bloczkach lub mają zbyt mały przekrój względem rozpiętości, zaczynają pracować jak sprężysta ława. W efekcie pojawia się wyczuwalne uginanie i efekt „trampoliny” pod stopami.
Co dokładnie sprężynuje: deski tarasowe czy legary?
W zdecydowanej większości przypadków sprężynuje nie deska, tylko legar i cała podkonstrukcja. Deski tarasowe, zwłaszcza grubsze drewniane, same z siebie rzadko uginają się na tyle, by dawać odczucie „pływającej” podłogi.
Jeśli legar ma zbyt dużą rozpiętość między podporami, za mały przekrój lub jest źle podparty, pracuje jak belka uginająca się pod obciążeniem. Deska jedynie przenosi to ugięcie na powierzchnię tarasu, dlatego użytkownik ma wrażenie, że to ona się wygina.
Jak rozpoznać, że legary pod tarasem są dobrane źle?
O źle dobranych legarach świadczą przede wszystkim objawy odczuwalne podczas użytkowania tarasu. Jeśli w środkowej części przęsła, między podpórkami lub bloczkami, czuć wyraźne ugięcie przy chodzeniu, to znak, że rozpiętość jest za duża w stosunku do sztywności legara.
Niepokojące sygnały to także:
„pływanie” tarasu przy przesuwaniu krzeseł lub cięższych mebli,
wyczuwalne drgania przy biegających dzieciach lub skaczącym psie,
mikropęknięcia wokół wkrętów w deskach – świadczące, że deski pracują za mocno, bo legary uginają się lub są zbyt rzadko rozstawione.
Jaki przekrój legarów wybrać, żeby taras nie sprężynował?
Przekrój legara zawsze trzeba dobrać do jego rozpiętości (odległości między podporami) i planowanego obciążenia. Przykładowo, dla popularnego legara 45×70 mm rozsądna długość przęsła to zwykle ok. 40–60 cm. Jeżeli legar ma leżeć na bloczkach co 120–150 cm, taki przekrój będzie za słaby i ugięcia są praktycznie gwarantowane.
Im większa odległość między podporami, tym większy powinien być przekrój legara. Warto traktować legary jak element nośny konstrukcji – podobnie jak belki stropowe – a nie tylko „coś pod deskami”. Jeżeli nie masz pewności, przyjmij krótsze przęsła i solidniejsze przekroje, zamiast oszczędzać na materiale.
Jaki rozstaw legarów pod deskami tarasowymi będzie bezpieczny?
Rozstaw legarów zależy od rodzaju i grubości desek. Przy typowych deskach drewnianych o grubości ok. 26–28 mm zwykle stosuje się rozstaw 40–50 cm. Przy cieńszych deskach (np. 21 mm) lub deskach kompozytowych producenci często zalecają jeszcze mniejsze rozstawy, np. 30–40 cm.
Zbyt duży rozstaw (np. legary co 60 cm pod deską 21 mm) powoduje, że deska pracuje jak most nad pustką i zaczyna się odczuwalnie uginać. Dlatego zawsze warto sprawdzić zalecenia producenta deski – i traktować je jako minimum, a nie pole do dalszego „rozrzedzania” legarów.
Jak poprawić istniejący sprężynujący taras bez całkowitego demontażu?
Możliwości naprawy zależą od dostępu do konstrukcji. Jeśli można dostać się pod taras, często pomaga zagęszczenie podpór pod legarami (dodatkowe bloczki, stopy) w miejscach największego ugięcia. Dzięki temu skracasz efektywną długość przęsła legara i zmniejszasz jego pracę.
Gdy dostęp jest utrudniony, bywa konieczny częściowy demontaż desek i dołożenie nowych legarów między istniejące lub poprawienie sztukowanych, wiszących w powietrzu odcinków. Czasem bardziej opłaca się porządna korekta konstrukcji niż ciągłe „łatanie” objawów, takich jak pękające deski czy luzujące się wkręty.
Jak zapobiec sprężynowaniu tarasu już na etapie projektowania?
Podstawą jest traktowanie tarasu jak pełnoprawnej konstrukcji: określenie planowanego obciążenia (ok. 200–250 kg/m²), dobranie odpowiednich przekrojów legarów i zaplanowanie gęstego, równomiernego podparcia. Lepsze są częstsze, stabilne podpory niż „oszczędne” bloczki co 1,5 m.
W praktyce oznacza to:
dostosowanie przekroju legara do rozpiętości między podporami,
zachowanie właściwego rozstawu legarów pod wybranymi deskami,
unikanie sztukowania legarów w „powietrzu” – łączenia powinny opierać się na podporach,
stosowanie stabilnej podsypki i separacji legarów od gruntu, aby ograniczyć osiadanie i degradację drewna.
Wnioski w skrócie
Efekt „sprężynowania” tarasu najczęściej wynika z niewłaściwie dobranych lub ułożonych legarów i podbudowy, a nie z samych desek tarasowych.
Do uginania tarasu prowadzi suma kilku błędów: za mały przekrój legara, zbyt duże rozpiętości między podporami oraz za duży rozstaw legarów pod deskami, szczególnie cienkimi lub kompozytowymi.
Sprężynowanie, które pojawia się po roku, zwykle oznacza, że konstrukcja była zaprojektowana „na styk”, a wysychanie drewna i osiadanie podsypki ujawniły brak rezerwy sztywności.
Typowe objawy źle dobranych legarów to wyczuwalne ugięcia między bloczkami, „pływanie” podłogi przy chodzeniu i przesuwaniu mebli oraz mikropęknięcia wokół wkrętów w deskach.
Dodatkowo sztywność konstrukcji osłabiają błędy montażowe: łączenie legarów bez podparcia, brak klinów poziomujących, przypadkowe podkładki oraz brak separacji od gruntu.
Legary są elementem nośnym tarasu i muszą być dobierane z uwzględnieniem realnych obciążeń (ok. 200–250 kg/m² plus ciężar własny konstrukcji), a nie „na oko”.
Rozstaw podpór pod legarem ma kluczowe znaczenie – im większa odległość między podporami, tym większe ugięcie belki przy tym samym przekroju i materiale, czego nie da się obejść bez zwiększenia sztywności konstrukcji.
