CE, DoP, znakowanie: jak czytać dokumenty na drewno konstrukcyjne?

Podstawy: co oznaczają CE, DoP i znakowanie dla drewna konstrukcyjnego

Oznakowanie CE – przepustka drewna konstrukcyjnego na rynek UE

Oznakowanie CE na drewnie konstrukcyjnym informuje, że wyrób spełnia wymagania odpowiednich norm zharmonizowanych i może być legalnie wprowadzony do obrotu na terenie Unii Europejskiej. W przypadku drewna konstrukcyjnego mówimy najczęściej o elementach przeznaczonych do przenoszenia obciążeń w budynkach, czyli belkach, słupach, krokwiach, płatwiach czy więźbie dachowej. Sam znak CE nie mówi zbyt wiele, dopóki nie zostanie powiązany z dokumentem DoP (deklaracją właściwości użytkowych) i oznaczeniami na samym wyrobie lub wiązce materiału.

W praktyce oznakowanie CE dla drewna konstrukcyjnego związane jest przede wszystkim z normą EN 14081 (dla litego drewna konstrukcyjnego sortowanego wytrzymałościowo) oraz EN 14080 (dla drewna klejonego warstwowo, glulam). Producenci, którzy chcą oznaczać swoje wyroby znakiem CE, muszą posiadać system Zakładowej Kontroli Produkcji, przejść odpowiednie oceny i badania oraz utrzymywać zgodność z wymaganiami normy.

Znaczenie CE w kontekście drewna konstrukcyjnego jest często mylone: wielu wykonawców traktuje ten znak jako potwierdzenie „dobrej jakości”. Tymczasem CE potwierdza zgodność z zadeklarowanymi właściwościami, a nie ich „wysokość”. Oznacza to, że drewno może być oznakowane CE, nawet jeśli ma niską klasę wytrzymałości (np. C14), o ile producent poprawnie deklaruje tę klasę i utrzymuje parametry w ramach wymagań normy.

DoP – Deklaracja Właściwości Użytkowych jako „dowód” producenta

DoP (Declaration of Performance), czyli deklaracja właściwości użytkowych, jest kluczowym dokumentem, który stoi za znakiem CE. To właśnie w DoP producent określa, jakie właściwości ma jego wyrób, na jakiej podstawie zostały one określone oraz do jakich zastosowań jest przeznaczony. Dla drewna konstrukcyjnego DoP stanowi podstawowe źródło informacji dla projektanta, kierownika budowy i inspektora nadzoru.

Deklaracja właściwości użytkowych jest wymagana przez Rozporządzenie CPR 305/2011 (Construction Products Regulation). Dla elementów nośnych z drewna producent musi w niej zawrzeć m.in. klasę wytrzymałości (np. C24, GL24h), gęstość charakterystyczną, moduł sprężystości, klasę reakcji na ogień, a także odniesienie do odpowiedniej normy zharmonizowanej. DoP może być udostępniana w formie papierowej, elektronicznej lub online (np. na stronie producenta z podaniem numeru DoP na etykiecie wyrobu).

Z perspektywy użytkownika praktycznego (cieśla, wykonawca, inwestor, inspektor) DoP jest dokumentem, który należy umieć czytać i interpretować. To właśnie tam znajdują się parametry, które trzeba porównać z wymaganiami projektu budowlanego oraz norm konstrukcyjnych (na przykład Eurokod 5 – PN-EN 1995-1-1). Warto nauczyć się podstawowej „topografii” DoP, by szybko odszukać kluczowe informacje i odróżnić deklaracje pełne od niekompletnych lub wątpliwych.

Znakowanie drewna konstrukcyjnego – co znajduje się na belce lub wiązce

Oprócz samej deklaracji DoP i znaku CE niezwykle ważne jest fizyczne znakowanie samego drewna konstrukcyjnego. W zależności od typu produktu i metody sortowania znakowanie może być:

• wykonane bezpośrednio na elemencie (np. nadruk, wypalane, stempel),
• umieszczone na etykiecie przyczepionej do wiązki drewna,
• zastosowane w obu formach – na elemencie i wiązce jednocześnie.

Na oznakowaniu powinny pojawić się co najmniej: znak CE, identyfikacja producenta, numer normy, klasa wytrzymałości, rodzaj drewna oraz data lub kod produkcji. Dobrze oznakowane drewno pozwala na szybkie odczytanie podstawowych parametrów bez konieczności sięgania za każdym razem do pełnej deklaracji DoP. Ostatecznie jednak, to właśnie DoP jest dokumentem wiążącym, a oznakowanie na wyrobie służy głównie jako skrócona informacja oraz odnośnik do deklaracji.

W kontekście legalności i bezpieczeństwa konstrukcji, poprawne znakowanie ma ogromne znaczenie. W przypadku kontroli nadzoru budowlanego czy biegłego rzeczoznawcy to właśnie CE, DoP i oznakowanie na wyrobie będą pierwszymi elementami, które zostaną sprawdzone. Brak jakiegokolwiek z tych elementów może skutkować poważnymi konsekwencjami – od konieczności wymiany materiału po odpowiedzialność karną dla osób podpisujących się pod odbiorem robót.

Normy i akty prawne związane z CE i DoP dla drewna konstrukcyjnego

Rozporządzenie CPR 305/2011 – rama prawna dla wyrobów budowlanych

Cały system CE i DoP dla wyrobów budowlanych, w tym drewna konstrukcyjnego, opiera się na Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011, zwanym CPR (Construction Products Regulation). Zastąpiło ono poprzednią Dyrektywę Wyrobów Budowlanych (CPD) i wprowadziło obowiązek sporządzania deklaracji właściwości użytkowych dla wyrobów obejmowanych normami zharmonizowanymi lub europejskimi ocenami technicznymi.

CPR określa:

• kiedy wyrób budowlany musi mieć oznaczenie CE,
• jakie elementy musi zawierać DoP,
• jakie są obowiązki producenta, importera, dystrybutora,
• jak powinno wyglądać oznakowanie CE (treść, forma, miejsce).

W odniesieniu do drewna konstrukcyjnego oznacza to, że jeśli wyrób jest objęty normą zharmonizowaną (np. EN 14081-1 czy EN 14080), producent musi wystawić DoP i oznakować produkt znakiem CE, aby wprowadzić go do obrotu na rynku UE. Brak tych elementów w przypadku produktów podlegających normie to nie tylko kwestia formalna, ale wręcz naruszenie prawa.

Normy zharmonizowane dla drewna: EN 14081, EN 14080 i inne

Podstawowe normy zharmonizowane dla drewna konstrukcyjnego to:

• EN 14081-1 – Lite drewno konstrukcyjne o przekroju prostokątnym sortowane wytrzymałościowo – Część 1: Wymagania ogólne,
• EN 14080 – Drewno konstrukcyjne klejone warstwowo i drewno klejone łączone na długości (glulam),
• EN 15497 – Drewno konstrukcyjne łączone na długości (finger-jointed),
• EN 13986 – Płyty drewnopochodne do stosowania w budownictwie (np. sklejki, płyty OSB).

Każda z tych norm określa wymagania dla konkretnego typu produktu, w tym parametry, które muszą być deklarowane w DoP. Dla drewna litego sortowanego wytrzymałościowo norma EN 14081 powiązana jest z klasami wytrzymałości C14–C50 (drewno iglaste) i D18–D70 (drewno liściaste), opisanymi w normie EN 338. Dla drewna klejonego EN 14080 wprowadza klasy takie jak GL24h, GL28c itp.

Znajomość tych norm nie jest konieczna na poziomie pełnej treści, ale warto wiedzieć, że każda deklaracja DoP powinna odwoływać się do konkretnej normy. To po tym odniesieniu w DoP można ocenić, czy producent prawidłowo zakwalifikował swój produkt. Brak odniesienia do normy zharmonizowanej (lub niejasne oznaczenia) powinien zawsze wzbudzać czujność wykonawcy czy inwestora.

Polskie przepisy: Prawa budowlanego i rozporządzenia krajowe

Na poziomie krajowym kwestię wprowadzania wyrobów budowlanych na rynek i ich stosowania na budowie regulują m.in.:

• Prawo budowlane,
• ustawa o wyrobach budowlanych,
• rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa dotyczące dopuszczania wyrobów do stosowania.

Z punktu widzenia czytania dokumentów na drewno konstrukcyjne istotne jest, że wyroby oznakowane CE są uznawane za dopuszczone do obrotu na terenie Polski, a ich parametry techniczne są określone w ramach unijnego systemu harmonizacji. Projektant i kierownik budowy są zobowiązani stosować materiały zgodne z projektem oraz mieć możliwość wykazania, że spełniają one wymagania podstawowe (nośność, bezpieczeństwo pożarowe itd.).

W praktyce oznacza to, że podczas odbioru materiałów na placu budowy należy zawsze móc przedstawić:

• oznaczenie CE na produkcie lub opakowaniu,
• deklarację właściwości użytkowych (DoP), najlepiej w formie czytelnej kopii,
• ewentualne dodatkowe dokumenty: certyfikaty Zakładowej Kontroli Produkcji, atesty, raporty z badań – jeśli są wymagane kontraktem lub przez inwestora.

Brak tych dokumentów może zostać zinterpretowany jako użycie wyrobów o nieznanych właściwościach, co szczególnie przy konstrukcjach nośnych jest mocnym argumentem przeciwko wykonawcy w razie sporów technicznych czy wypadków.

Jak wygląda typowa deklaracja właściwości użytkowych (DoP) dla drewna

Najważniejsze elementy formalne DoP

Deklaracja właściwości użytkowych ma dość powtarzalną strukturę, wymuszoną przez CPR. Niezależnie od producenta, w DoP powinny znaleźć się co najmniej następujące elementy:

• Numer DoP – unikalna identyfikacja deklaracji dla danego typu wyrobu,
• Nazwa i typ wyrobu – np. „Lite drewno konstrukcyjne C24, sortowane maszynowo, suszone komorowo”,
• Przewidziane zastosowanie – np. „elementy konstrukcyjne przenoszące obciążenia w budownictwie”,
• Producent – nazwa, adres, dane kontaktowe,
• System oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (np. System 2+),
• Norma zharmonizowana – np. EN 14081-1:2016,
• Jednostka notyfikowana – jeśli brała udział w ocenie (numer, zakres),
• Właściwości użytkowe – tabela z parametrami, klasami, wartościami,
• Podpis – osoba upoważniona, data i miejsce wystawienia.

Poszczególne elementy mogą być rozmieszczone w różny sposób – niektórzy producenci stosują układ tabelaryczny, inni bardziej „tekstowy” – ale treść powinna pokrywać zobowiązania wynikające z CPR. Jeśli w DoP brakuje numeru normy, przeznaczenia lub informacji o producencie, jest to poważny sygnał ostrzegawczy. Dobrze przygotowana deklaracja powinna być czytelna, bez ukrywania kluczowych informacji drobnym drukiem czy w przypisach.

Parametry techniczne, które muszą pojawić się w DoP

Dla drewna konstrukcyjnego, w zależności od rodzaju produktu i normy, w DoP powinny pojawić się m.in. następujące informacje techniczne:

• Klasa wytrzymałości (np. C14, C18, C24, C30, GL24c, GL32h),
• Gęstość charakterystyczna (ρ_k),
• Moduł sprężystości (E_0,mean w kierunku wzdłużnym, ewentualnie poprzecznym),
• Wytrzymałość na zginanie (f_m,k), ściskanie, rozciąganie – zwykle pośrednio przez klasę wytrzymałości,
• Klasa reakcji na ogień (np. D-s2, d0, lub NPD),
• Trwałość biologiczna – np. gatunek drewna, ewentualnie impregnacja,
• Wymiary lub zakres wymiarów elementów,
• Wilgotność – zwykle przez określenie „drewno suszone komorowo, wilgotność ok. 18% lub mniej”.

Wiele z tych parametrów może być deklarowanych w sposób pośredni, poprzez wskazanie klasy wytrzymałości. Normy, takie jak EN 338, przypisują każdej klasie zestaw charakterystycznych wartości (wytrzymałość, moduł sprężystości, gęstość). Dlatego często w DoP dla drewna litego znajdziemy np. informację „klasa C24” bez pełnego wypisania wszystkich parametrów – ale i tak wiadomo, jakie wartości się z tym wiążą.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku drewna klejonego czy produktów specjalnych, gdzie niektóre parametry muszą być deklarowane wprost, np. klasa odkształcalności, nośność łączników, zachowanie w podwyższonej temperaturze. W takich przypadkach DoP potrafi być bardziej rozbudowany, a dla pełnej interpretacji parametrów często trzeba sięgnąć do odpowiedniej normy produktowej.

Przykładowa struktura DoP dla belki C24

Przykładowa struktura DoP dla belki C24 – co powinno się w niej znaleźć

Dla litego drewna konstrukcyjnego C24 deklaracja właściwości użytkowych zwykle mieści się na jednej, dwóch stronach i ma układ tabelaryczny. Przykładowa, uproszczona struktura może wyglądać następująco:

W części „Właściwości użytkowe” producenci często stosują skróconą tabelę, w której zamiast wszystkich wartości charakterystycznych pojawia się klasa C24, klasa reakcji na ogień, informacja o wilgotności, gatunku drewna i ewentualnej impregnacji. Dokładne wartości wytrzymałości i modułów sprężystości wynikają z powiązania z EN 338.

Na co patrzeć w tabeli właściwości użytkowych

Sama obecność tabeli z parametrami to dopiero początek. Kilka elementów jest kluczowych z punktu widzenia projektanta i wykonawcy:

• Spójność klasy wytrzymałości – klasa zadeklarowana w DoP musi odpowiadać oznaczeniu na belkach (np. C24 na stemplu). Jeśli w DoP jest C24, a na drewnie brak klasy lub inna klasa, pojawia się ryzyko pomyłki.
• Zakres wymiarów – część producentów deklaruje właściwości dla konkretnego zakresu przekrojów. Gdy wykorzystywany jest nietypowy wymiar, warto upewnić się, że mieści się w granicach podanych w DoP.
• Klasa użytkowania/środowisko – niekiedy podane jest, czy parametry obowiązują dla określonej klasy użytkowania (1, 2, 3 według norm projektowych). Ma to znaczenie przy wystawionych konstrukcjach, zadaszeniach, tarasach.
• Ograniczenia zastosowania – w przypisach bywa informacja, że wyrób nie jest przeznaczony do kontaktu z gruntem, bezpośredniego zawilgocenia, agresywnego środowiska chemicznego. Przy halach inwentarskich, konstrukcjach rolniczych lub obiektach przemysłowych to sygnał, że trzeba rozważyć inną klasę materiału lub dodatkową ochronę.

W praktyce na budowie często dochodzi do sytuacji, w której kierownik ma w ręku DoP, ale dostarczone drewno jest mieszanką różnych klas lub bez czytelnego znakowania. W takim przypadku powiązanie konkretnej belki z konkretną deklaracją jest trudne, a odpowiedzialność za przyjęcie materiału spada na osoby nadzorujące roboty.

Jak czytać oznaczenia na belkach i opakowaniach

Typowe oznakowanie CE na drewnie konstrukcyjnym

Oprócz samej deklaracji DoP, równie istotne jest fizyczne znakowanie produktów. Dla litego drewna sortowanego wytrzymałościowo oznaczenie CE często przybiera formę stempla tuszowego lub nadruku na boku belki. Na paletach można spotkać dodatkową etykietę. Przykładowy stempel może zawierać:

• znak graficzny CE,
• numer jednostki notyfikowanej (jeśli dotyczy),
• nazwę lub znak identyfikujący producenta,
• klasę wytrzymałości (C24, C30 itd.),
• normę (np. EN 14081-1),
• rok i ewentualnie tydzień produkcji,
• dodatkowe oznaczenia dotyczące suszenia (np. KD, SD) lub sortowania (M – maszynowe, V – wizualne).

Nie każdy element jest obowiązkowy w tej formie, ale ogólny sens jest taki, by z samego oznakowania można było odczytać podstawowe informacje identyfikujące produkt i powiązać go z odpowiednią DoP.

Jak dopasować DoP do konkretnej dostawy

Żeby dokumentacja miała sens, musi dać się przypisać do realnego towaru na placu budowy. Warto sprawdzić kilka punktów:

1. Zgodność typu i klasy – opis wyrobu w DoP („lite drewno konstrukcyjne C24, sortowane maszynowo, suszone komorowo”) musi odpowiadać temu, co faktycznie widać na belkach i etykietach.
2. Producent – zdarza się, że dystrybutor przesyła „jakąś” deklarację, byle zawierała C24. Producent w DoP musi być ten sam, którego nazwa lub znak jest na belkach/opakowaniu.
3. Zakres wymiarów / długości – jeżeli w DoP pojawia się ograniczenie „do przekroju 75×200 mm”, a na budowie są belki większe, trzeba zweryfikować, czy nie ma osobnej deklaracji dla większych przekrojów.
4. Data i partia – część producentów podaje w DoP numery partii lub roczniki obowiązywania. Jeśli drewno ewidentnie pochodzi z innego okresu, należy poprosić o aktualną deklarację.

Dobrym nawykiem jest dołączanie kopii DoP (w wersji papierowej lub elektronicznej) do protokołów odbioru materiałów. W razie sporu technicznego kilka lat później łatwiej odtworzyć, jaki materiał rzeczywiście wbudowano.

Przykładowa interpretacja oznakowania na belce

Załóżmy, że na boku belki widnieje nadruk:

CE 1234
XYZ TIMBER
EN 14081-1
C24 KD M
2023-35

Jak to czytać w praktyce:

• CE 1234 – znak CE oraz numer jednostki notyfikowanej, która certyfikowała Zakładową Kontrolę Produkcji.
• XYZ TIMBER – identyfikacja producenta, po której można wyszukać DoP na stronie internetowej lub w dokumentacji dostawcy.
• EN 14081-1 – wskazanie normy, według której klasyfikowano drewno.
• C24 – klasa wytrzymałości, kluczowa dla projektanta i obliczeń statycznych.
• KD – suszenie komorowe (kiln dried), co przekłada się na wilgotność i stabilność wymiarową.
• M – sortowanie maszynowe (machine graded).
• 2023-35 – rok i tydzień produkcji (35. tydzień 2023 roku).

Mając taki stempel, można bez trudu dobrać właściwą deklarację DoP producenta i wykazać, że zastosowany materiał spełnia wymagania projektu.

Typowe błędy i pułapki przy odbiorze dokumentów

Niepełne lub nieaktualne deklaracje

Podczas kontroli dokumentów do drewna konstrukcyjnego powtarza się kilka problemów:

• Stare wersje DoP – deklaracja wystawiona według starszej wersji normy, niż ta wskazana na oznakowaniu CE. Przy zmianach normy (np. aktualizacja EN 14081-1) dobrze jest zwrócić się do producenta o aktualny dokument.
• Brak numeru normy – ogólny opis „drewno konstrukcyjne” bez wskazania EN 14081-1, EN 14080 itd. Utrudnia to ocenę, czy parametry są deklarowane zgodnie z CPR.
• Ogólne określenia bez klasy – deklaracja mówi o „drewno konstrukcyjne sortowane”, ale nie pada klasa C24, C30 czy inna. Taki dokument nie daje podstaw do przyjęcia materiału do konstrukcji nośnych.
• Nieaktualne dane producenta – zmiany właścicielskie, przekształcenia firm nie są odzwierciedlone w dokumentach. Samo to nie dyskwalifikuje DoP, ale wymaga wyjaśnienia i potwierdzenia ciągłości certyfikacji.

Brak spójności między dokumentami a fizycznym towarem

Czasem na budowie trafia drewno bez czytelnego znaku CE, a do dostawy dołączone są „uniwersalne” deklaracje. Typowe sytuacje problemowe to:

• Inny producent w DoP niż na etykiecie – dostawca podsyła deklarację innej firmy „bo też C24”. Jest to niezgodne z prawem i w praktyce oznacza brak dokumentów dla faktycznego wyrobu.
• Mieszane klasy w jednej partii – belki z oznaczeniami C18, C22 i C24 na jednej palecie, a jedna zbiorcza DoP na C24. Przy montażu więźby lub stropu łatwo wtedy o omyłkowe wbudowanie słabszego elementu w miejscu wymagającym wyższej klasy.
• Brak oznakowania na części elementów – belki przycinane na długość w tartaku lub u dystrybutora tracą fabryczny nadruk. Dobrą praktyką jest wtedy zachowanie fragmentów z oznaczeniem lub dodatkowe etykietowanie.

W takich sytuacjach kierownik robót ma pełne prawo żądać wyjaśnień, uzupełnienia oznakowania lub wymiany materiału. W razie wątpliwości, czy dany element rzeczywiście odpowiada klasie z DoP, lepiej wstrzymać wbudowanie niż ryzykować późniejszą ekspertyzę i wzmocnienia konstrukcji.

Nieprawidłowe posługiwanie się określeniem „C24”

Dla części handlowców i wykonawców „C24” stało się synonimem „lepszego drewna”. Tymczasem klasa wytrzymałości ma ściśle zdefiniowane parametry i sposób jej potwierdzenia. Problemy pojawiają się, gdy:

• na dokumentach handlowych (fakturach, WZ) widnieje „C24”, ale brak jest DoP i oznaczenia CE,
• drewno jest sortowane „na oko” przez sprzedawcę, bez systemu sortowania zgodnego z EN 14081,
• tartak deklaruje C24, choć formalnie nie ma wdrożonej Zakładowej Kontroli Produkcji ani certyfikacji.

W takim przypadku klasa C24 funkcjonuje tylko jako nazwa handlowa, bez pokrycia w systemie prawnym i technicznym. Dla konstrukcji nośnych to ryzyko, że faktyczna wytrzymałość będzie niższa niż przyjęta w obliczeniach.

Rola projektanta i kierownika budowy w weryfikacji dokumentów

Co powinien sprawdzić projektant

Projektant, określając w dokumentacji klasę i rodzaj drewna, pośrednio narzuca wymagania dla DoP i oznakowania CE. Przy opracowywaniu projektu warto zwrócić uwagę na kilka elementów:

• Jasne wskazanie klasy i rodzaju drewna – np. „lite drewno konstrukcyjne klasy C24 wg EN 338, sortowane wytrzymałościowo zgodnie z EN 14081-1”. Unika się wtedy dowolnej interpretacji przez wykonawcę.
• Określenie klasy użytkowania – np. 1 lub 2 według EN 1995-1-1 (Eurokod 5), co ma przełożenie na wilgotność, sposób zabezpieczenia i wymagania trwałościowe.
• Doprecyzowanie wymagań dodatkowych – suszenie komorowe, impregnacja, tolerancje wymiarowe, wymagane certyfikaty (jeżeli inwestor stawia wyższe wymagania niż minimum prawne).
• Sprawdzenie spójności z przepisami krajowymi – zwłaszcza w obiektach o podwyższonych wymaganiach (szpitale, szkoły, obiekty użyteczności publicznej), gdzie znaczenie mają również wymagania pożarowe i higieniczno-zdrowotne.

Dobrze przygotowany opis techniczny ułatwia późniejszą ocenę, czy dostarczone drewno i dołączone do niego DoP rzeczywiście spełniają projekt.

Obowiązki kierownika budowy i inspektora nadzoru

Na etapie realizacji budowy ciężar weryfikacji dokumentów spoczywa głównie na kierowniku budowy i inspektorze nadzoru inwestorskiego. Ich zadaniem jest m.in.:

Zakres praktycznej kontroli po stronie budowy

Żeby obowiązki kierownika i inspektora nie pozostały „na papierze”, dobrze jest ułożyć prostą procedurę postępowania z dostawami drewna konstrukcyjnego. W praktyce sprawdza się podejście etapowe:

• Odbiór formalny dostawy – sprawdzenie zgodności ilości, przekrojów i długości z zamówieniem oraz projektem. Już na tym etapie można wychwycić oczywiste rozbieżności (np. brak części przekrojów przewidzianych w projekcie).
• Weryfikacja oznakowania – kontrola, czy na elementach lub paczkach widoczne są: znak CE, klasa wytrzymałości, norma, identyfikacja producenta. Brak któregokolwiek z tych elementów to sygnał alarmowy.
• Powiązanie z DoP – zestawienie danych z etykiet i stempli z deklaracją właściwości użytkowych. Nie chodzi o drobiazgowe studiowanie całego dokumentu przy każdej dostawie, lecz o sprawdzenie kluczowych pól: producent, typ wyrobu, klasa, norma.
• Warunki przechowywania – belki oznakowane jako suszone i przeznaczone do klasy użytkowania 1–2 nie mogą leżeć miesiącami w błocie bez zabezpieczenia. Taka sytuacja podważa wiarygodność parametrów z DoP, szczególnie w odniesieniu do trwałości.

W większych inwestycjach praktyczne okazuje się wprowadzenie krótkiego formularza odbioru drewna, gdzie odhacza się wykonanie powyższych kroków i dołącza numer/e DoP.

Reakcja na nieprawidłowości w dokumentach

Jeżeli podczas weryfikacji coś się „nie składa”, reakcja powinna być szybka i udokumentowana. Kilka prostych zasad porządkuje sytuację na budowie:

• Pisemne zastrzeżenia – uwagi co do braku lub niezgodności dokumentów należy wpisać do dziennika budowy i przesłać do dostawcy w formie notatki lub protokołu. Rozmowa telefoniczna później trudna jest do udowodnienia.
• Wstrzymanie wbudowania – do czasu wyjaśnienia sprawy drewno powinno pozostać „na kwarantannie”, wyraźnie oznaczone jako nieodebrane. Unika się wtedy rozproszenia materiału po obiekcie.
• Żądanie korekty lub uzupełnienia – nierzadko problem wynika z błędnie przesłanej wersji DoP lub braku aktualizacji. Producent ma obowiązek dostarczyć właściwą deklarację i, jeśli trzeba, skorygować oznakowanie.
• Odrzucenie dostawy – w przypadku rażących rozbieżności (np. brak CE, fikcyjna DoP, inny producent) jedynym rozsądnym wyjściem jest formalne nieprzyjęcie dostawy i jej zwrot.

Przy sporach o większej skali bywa zasadne zaangażowanie niezależnego rzeczoznawcy konstrukcyjno-budowlanego, który oceni, czy dana partia drewna może zostać warunkowo dopuszczona po dodatkowych badaniach.

Specyfika różnych rodzajów wyrobów z drewna

Drewno lite sortowane wytrzymałościowo

To najczęściej spotykany materiał na więźby dachowe i proste stropy. Kluczowe elementy dokumentacji dla tego typu wyrobów to:

• Klasa wytrzymałości – C14, C18, C24, C30 itd., określona zgodnie z EN 338 i powiązana z EN 14081-1.
• Sposób sortowania – wizualne (V) lub maszynowe (M). Decyduje o powtarzalności parametrów oraz o tym, czy producent może deklarować wyższe klasy.
• Wilgotność i sposób suszenia – oznaczenia KD, SD, MC oznaczające odpowiednio suszenie komorowe, suszenie sztuczne, lub inną metodę kontroli wilgotności.
• Ograniczenia wymiarowe – nie każda linia sortująca obejmuje pełen zakres przekrojów; dane z DoP muszą zgadzać się z faktycznymi wymiarami belki.

Na etapie odbioru dobrze jest porównać, czy deklarowana klasa wytrzymałości odpowiada założeniom projektu. Zdarza się, że zamówione „C24” przyjeżdża jako „C18/C24” z mieszanym sortowaniem – wtedy konieczne jest zróżnicowanie zastosowania poszczególnych elementów lub wymiana części dostawy.

Drewno klejone warstwowo (GL, GLT)

W przypadku drewna klejonego sprawa dokumentacji jest nieco bardziej złożona, bo oprócz wytrzymałości na zginanie pojawiają się wymagania dotyczące klejenia i trwałości spoin.

Najważniejsze parametry z DoP i oznakowania:

• Klasa drewna klejonego – np. GL24h, GL28c według EN 14080, gdzie litera „h” oznacza sekcję homogenną, a „c” – kombinowaną (warstwy o różnej klasie).
• Klasa klejenia – determinująca przydatność w różnych klasach użytkowania i warunkach wilgotnościowych (np. kleje do zastosowań wewnętrznych/ zewnętrznych).
• Ewentualne krzywizny i formy – przy elementach łukowych lub specjalnie profilowanych w DoP mogą być opisane zakresy promieni i geometrii, dla których zachowana jest deklarowana wytrzymałość.
• Grubość lameli – istotna np. przy wymaganiach przeciwpożarowych i ocenie zachowania elementu podczas pożaru.

Na budowie przy dźwigarach z GLT szczególnie istotne jest powiązanie numerów lub oznaczeń elementów ze specyfikacją projektową. Przy indywidualnych zamówieniach producenci nierzadko przygotowują osobne karty techniczne dla każdej belki – można je traktować jako uzupełnienie DoP.

LVL, płyty konstrukcyjne i inne produkty złożone

Coraz częściej w konstrukcjach pojawiają się produkty na bazie drewna inne niż klasyczne belki: LVL (fornir klejony warstwowo), CLT (płyty krzyżowo klejone), płyty OSB, sklejki konstrukcyjne. Każdy z nich ma własny zestaw parametrów i norm odniesienia.

Przykładowo dla LVL:

• stosuje się normę EN 14374 lub odpowiednie ETA,
• dokumentacja zawiera zróżnicowane wartości modułu sprężystości w różnych kierunkach,
• oznaczenia na płytach/belkach obejmują często schemat warstw i orientacji fornirów.

Dla płyt OSB i sklejki konstrukcyjnej istotne są z kolei:

• klasa użytkowania i ekspozycji (np. OSB/3, OSB/4, sklejka do zastosowań zewnętrznych),
• odporność na wilgoć i rodzaj żywic,
• grubość nominalna i dopuszczalne odchyłki, które wpływają na nośność poszycia.

W przypadku takich produktów projektant powinien wprost wskazać, czy dopuszcza zamianę jednego typu płyty na inny, a kierownik budowy – pilnować, aby ewentualne zamiany były poparte równoważną dokumentacją (DoP, ETA, ewentualne raporty klasyfikacyjne).

CE i DoP w szerszym systemie oceny zgodności

Europejskie oceny techniczne (ETA) dla nietypowych rozwiązań

Nie wszystkie wyroby z drewna konstrukcyjnego mają pełną normę zharmonizowaną. Dla produktów innowacyjnych lub specjalistycznych stosuje się często ETA – Europejską Ocenę Techniczną.

W praktyce oznacza to, że:

• podstawą do oznakowania CE jest nie norma EN, lecz dokument ETA o konkretnym numerze,
• parametry deklarowane w DoP odpowiadają tym ujętym w ETA (zakres wymiarów, klasy użytkowania, warunki montażu),
• projektant, korzystając z takiego wyrobu, powinien mieć dostęp zarówno do DoP, jak i ETA – dopiero komplet daje pełen obraz możliwości i ograniczeń materiału.

Dla typowej więźby dachowej ETA raczej się nie pojawia, ale przy systemowych belkach hybrydowych, specjalnych łącznikach do CLT czy złożonych panelach dachowych już tak. W dokumentacji projektowej warto wtedy wyraźnie przywołać numer ETA, aby uniknąć „zamiany” produktu na inny, nieprzebadany w tym samym układzie.

Znakowanie CE a wymagania krajowe

Oznakowanie CE jest przepustką na rynek europejski, ale nie zwalnia z konieczności spełnienia krajowych przepisów techniczno-budowlanych. W Polsce istotne są m.in. wymagania dotyczące:

• reakcji na ogień elementów i okładzin,
• higieny, zdrowia i środowiska (emisje związków lotnych, impregnaty),
• trwałości i odporności biologicznej w danych warunkach użytkowania.

DoP nie zawsze podaje wszystkie te parametry w formie potrzebnej do bezpośredniego włączenia do projektu. Niekiedy konieczne jest sięgnięcie po dodatkowe klasyfikacje ogniowe, aprobaty techniczne czy krajowe oceny techniczne, szczególnie w obiektach użyteczności publicznej lub o podwyższonych wymaganiach pożarowych.

Jak rozmawiać z dostawcą i producentem o dokumentach

Minimalny zestaw dokumentów przed zamówieniem

Kłopotów przy odbiorze można uniknąć już na etapie zapytań ofertowych. Dobrą praktyką jest załączenie do zapytania krótkiej specyfikacji dotyczącej dokumentacji, np.:

• wymaganie aktualnej DoP dla danego typu wyrobu,
• wskazanie oczekiwanej klasy wytrzymałości i normy odniesienia,
• określenie, czy producent ma posiadać certyfikat Zakładowej Kontroli Produkcji wydany przez jednostkę notyfikowaną, wraz z podaniem jej numeru,
• żądanie wzoru oznakowania CE na wyrobie lub opakowaniu.

Uczciwy producent lub dystrybutor nie będzie miał problemu z przesłaniem skanów DoP, certyfikatów i przykładowych etykiet jeszcze przed zawarciem umowy. Jeśli reakcją na takie pytania jest milczenie lub ogólne zapewnienia, że „wszystko jest zgodne z normą”, lepiej poszukać innego źródła dostaw.

Typowe nieporozumienia w kontaktach z tartakami

Na mniejszych budowach często współpracuje się z lokalnymi tartakami. Część z nich działa wyłącznie w obszarze drewna niesortowanego (na więźby tradycyjne, budownictwo gospodarcze) i nie ma wdrożonego systemu pozwalającego legalnie oferować C24 czy C30.

Najczęstsze problemy wynikają z tego, że:

• tartak utożsamia „dobre, suche drewno” z klasą C24, choć formalnie nie prowadzi sortowania wytrzymałościowego,
• dokumentacja ogranicza się do faktury, ewentualnie oświadczenia właściciela, bez DoP i CE,
• wykonawca, pod presją ceny, akceptuje takie rozwiązanie do konstrukcji nośnej w budynku mieszkalnym.

Rozwiązaniem jest jasne postawienie warunków już przy pierwszej rozmowie: jeśli drewno ma pracować w konstrukcji obliczonej na C24, potrzebne są: CE, DoP i potwierdzenie systemu sortowania. W innym wypadku w grę wchodzi albo inny dostawca, albo korekta projektu na niższą klasę z uwzględnieniem konsekwencji (większe przekroje, inne rozstawy, wyższe koszty montażu).

Przechowywanie i archiwizacja dokumentacji

Organizacja dokumentów na potrzeby budowy i eksploatacji

DoP, certyfikaty i kopie oznaczeń często giną w gąszczu papierów budowy. Tymczasem dobrze zorganizowana dokumentacja znacznie ułatwia życie przy odbiorach końcowych i późniejszych przeglądach.

Praktyczny system może wyglądać następująco:

• Oddzielny segregator lub folder elektroniczny dla wyrobów konstrukcyjnych – drewno, stal, łączniki, betony specjalne itp. Każda dostawa otrzymuje własną przegródkę.
• Opis wiążący dostawę z obiektem – na pierwszej stronie wkładki krótka informacja: „Więźba dachowa nad segmentem A – drewno C24, producent XYZ TIMBER, dostawa 05.2024”.
• Załączone kopie etykiet i zdjęcia oznakowania – szczególnie gdy belki są przycinane lub dalsza identyfikacja po montażu byłaby utrudniona.
• Wersje elektroniczne DoP – pobrane ze strony producenta pliki PDF, opisane datą pobrania i numerem deklaracji. Przy dużych obiektach zwykle wygodniej pracuje się z dokumentami elektronicznymi niż z kserokopiami.

Przy przekazywaniu obiektu do użytkowania część tej dokumentacji trafia do inwestora lub zarządcy. W razie planowanej rozbudowy, zmiany sposobu użytkowania lub awarii konstrukcji, dostęp do kompletnych danych o zastosowanych materiałach przyspiesza prace projektowe i diagnostykę.

Okres przechowywania i dostęp do DoP

Producent ma obowiązek przechowywania deklaracji właściwości użytkowych przez określony czas (najczęściej 10 lat). Nie oznacza to jednak, że po tym okresie dokument „przestaje obowiązywać” dla istniejącej konstrukcji – zachowuje swoją informacyjną wartość.

Z punktu widzenia uczestników procesu budowlanego rozsądne jest:

• przechowywanie kompletu DoP wraz z dokumentacją powykonawczą przez cały okres użytkowania obiektu lub przynajmniej do czasu generalnego remontu,
• zapisywanie w dzienniku budowy, na które konkretne deklaracje powołuje się kierownik przy odbiorze danego etapu robót,

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co oznacza znak CE na drewnie konstrukcyjnym i czy gwarantuje „dobrą jakość”?

Znak CE na drewnie konstrukcyjnym oznacza, że wyrób spełnia wymagania odpowiedniej normy zharmonizowanej (np. EN 14081-1 dla drewna litego, EN 14080 dla drewna klejonego) i może być legalnie wprowadzony do obrotu na terenie UE. Jest to informacja o zgodności z przepisami i deklarowanymi parametrami technicznymi, a nie o „jakości premium”.

CE nie mówi, czy drewno ma wysoką czy niską wytrzymałość – wskazuje jedynie, że producent poprawnie zadeklarował właściwości i je utrzymuje. Dlatego obok znaku CE trzeba zawsze sprawdzić klasę wytrzymałości (np. C14, C24, GL24h) na oznakowaniu i w deklaracji właściwości użytkowych (DoP).

Co to jest DoP (deklaracja właściwości użytkowych) dla drewna konstrukcyjnego?

DoP (Declaration of Performance) to deklaracja właściwości użytkowych, czyli dokument, w którym producent podaje kluczowe parametry wyrobu budowlanego i odnosi je do konkretnej normy zharmonizowanej. Dla drewna konstrukcyjnego będą to m.in.: klasa wytrzymałości (C24, GL28c itp.), gęstość charakterystyczna, moduł sprężystości, klasa reakcji na ogień oraz przeznaczenie wyrobu.

DoP jest prawnym „dowodem” stojącym za znakiem CE – bez ważnej deklaracji samo oznaczenie CE jest niepełne. Dokument może być dostępny w formie papierowej, elektronicznej lub online (np. na stronie producenta po wpisaniu numeru DoP z etykiety).

Jak czytać oznaczenia na belce lub wiązce drewna konstrukcyjnego?

Na prawidłowo oznakowanym drewnie konstrukcyjnym powinny znaleźć się co najmniej:

• znak CE,
• identyfikacja producenta (nazwa, logo lub kod),
• numer normy zharmonizowanej (np. EN 14081-1, EN 14080),
• klasa wytrzymałości (np. C24, C18, GL24h),
• gatunek / rodzaj drewna (np. sosna, świerk),
• data lub kod produkcji, czasem numer partii.

Oznaczenie może być nadrukowane na elemencie, wypalone, w formie stempla albo umieszczone na etykiecie wiązki. Na budowie służy ono jako skrócona informacja – pełne dane i wartości liczbowo opisane parametry znajdują się zawsze w deklaracji DoP.

Czy na drewno konstrukcyjne zawsze jest wymagane CE i DoP?

Tak, jeśli dany wyrób z drewna konstrukcyjnego jest objęty zharmonizowaną normą europejską (np. EN 14081-1 dla litego drewna sortowanego wytrzymałościowo, EN 14080 dla drewna klejonego). Wynika to z Rozporządzenia CPR 305/2011, które wprowadza obowiązek sporządzenia DoP i oznakowania CE dla takich produktów.

Brak CE i DoP przy wyrobach podlegających normom zharmonizowanym oznacza naruszenie prawa. Taki materiał nie powinien być stosowany w konstrukcjach nośnych, a podczas kontroli nadzoru budowlanego może to skutkować koniecznością wymiany materiału i konsekwencjami dla uczestników procesu budowlanego.

Jakie normy regulują drewno konstrukcyjne z oznaczeniem CE?

Podstawowe zharmonizowane normy dla drewna konstrukcyjnego to:

• EN 14081-1 – lite drewno konstrukcyjne o przekroju prostokątnym sortowane wytrzymałościowo,
• EN 14080 – drewno konstrukcyjne klejone warstwowo i łączone na długości (glulam),
• EN 15497 – drewno konstrukcyjne łączone na długość (finger-jointed),
• EN 13986 – płyty drewnopochodne do stosowania w budownictwie (np. OSB, sklejka).

Każda deklaracja DoP powinna zawierać odniesienie do odpowiedniej normy. Jeśli w DoP lub na oznakowaniu brakuje jasnej informacji o normie zharmonizowanej, warto zachować ostrożność i wyjaśnić sprawę z producentem lub dostawcą.

Jakie dokumenty dotyczące CE i DoP muszę mieć na budowie przy odbiorze drewna?

Przy odbiorze drewna konstrukcyjnego na budowie kierownik budowy, inspektor lub inwestor powinni móc przedstawić:

• oznaczenie CE na produkcie lub wiązce (etykieta, nadruk, stempel),
• deklarację właściwości użytkowych (DoP) dla danej partii materiału,
• ewentualnie inne dokumenty producenta wymagane przez projekt (np. instrukcje stosowania).

Na tej podstawie porównuje się zadeklarowane parametry (np. klasę C24, GL24h, klasę reakcji na ogień) z wymaganiami projektu budowlanego i odpowiednich norm konstrukcyjnych (np. Eurokod 5 – PN-EN 1995-1-1). Dzięki temu można wykazać, że zastosowany materiał spełnia wymagania prawa budowlanego oraz przepisów krajowych dotyczących wyrobów budowlanych.

Najważniejsze lekcje

• Znak CE na drewnie konstrukcyjnym potwierdza zgodność wyrobu z odpowiednimi normami zharmonizowanymi i umożliwia jego legalne wprowadzenie na rynek UE, ale nie jest sam w sobie gwarancją „wysokiej jakości”, a jedynie zgodności z zadeklarowanymi właściwościami.
• Dla drewna konstrukcyjnego kluczowe normy związane z oznakowaniem CE to EN 14081 (lite drewno sortowane wytrzymałościowo) oraz EN 14080 (drewno klejone warstwowo), a producent musi mieć wdrożony system Zakładowej Kontroli Produkcji.
• DoP (deklaracja właściwości użytkowych) jest podstawowym dokumentem „stojącym” za znakiem CE; to w niej producent podaje parametry wyrobu (m.in. klasę wytrzymałości, gęstość, moduł sprężystości, klasę reakcji na ogień) oraz przeznaczenie produktu.
• DoP jest niezbędnym źródłem informacji dla projektanta, wykonawcy i inspektora – na jego podstawie porównuje się właściwości drewna z wymaganiami projektu i norm konstrukcyjnych (np. Eurokodu 5), dlatego trzeba umieć ją czytać i oceniać jej kompletność.
• Oznakowanie na samym drewnie lub wiązce (nadruk, stempel, etykieta) powinno zawierać co najmniej znak CE, dane producenta, numer normy, klasę wytrzymałości, gatunek/rodzaj drewna oraz datę lub kod produkcji i służy jako skrócone odniesienie do pełnej DoP.

Wpadnij też tutaj:

• 

  Jakie drewno wybrać na więźbę dachową?

• 

  Jak chronić więźbę dachową przed szkodnikami?

• 

  Historia norm dla drewna w Polsce – jak to się zmieniało?

• 

  Jak wybrać odpowiednie drewno na więźbę dachową?

• 

  Co oznaczają klasy drewna? Przegląd oznaczeń

• 

  Drewno jako produkt ekologiczny – wymogi prawne UE